Κοιμάσαι αρκετά αλλά ξυπνάς κουρασμένος; Δες τι μπορεί να κρύβεται από πίσω

 

Μπορεί να κοιμάσαι επτά, οκτώ ή ακόμη και εννέα ώρες, αλλά το πρωί να σηκώνεσαι από το κρεβάτι σαν να μην ξεκουράστηκες καθόλου.

Τα μάτια είναι βαριά, το σώμα δεν έχει ενέργεια και χρειάζεσαι αρκετή ώρα μέχρι να μπορέσεις να λειτουργήσεις φυσιολογικά.

Το πρόβλημα δεν βρίσκεται πάντα στη διάρκεια του ύπνου. Μπορεί να κοιμάσαι αρκετές ώρες, αλλά ο ύπνος σου να είναι διακεκομμένος, επιφανειακός ή να επηρεάζεται από κάποια καθημερινή συνήθεια ή κατάσταση υγείας.

Η συνεχής κόπωση δεν πρέπει να αγνοείται, ιδιαίτερα όταν διαρκεί για εβδομάδες και επηρεάζει τη δουλειά, την οδήγηση, τη συγκέντρωση ή τη διάθεσή σου.

 

Δεν έχει σημασία μόνο πόσες ώρες κοιμάσαι

Η ποσότητα του ύπνου είναι σημαντική, αλλά δεν είναι το μοναδικό που καθορίζει αν θα ξυπνήσεις ξεκούραστος.

Ένας άνθρωπος μπορεί να παραμείνει στο κρεβάτι για οκτώ ώρες, αλλά να ξυπνά πολλές φορές χωρίς να το θυμάται. Έτσι ο εγκέφαλος και το σώμα δεν περνούν αρκετό χρόνο στα βαθύτερα και πιο αναζωογονητικά στάδια του ύπνου.

Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι:

• Πρωινή εξάντληση.
• Έντονη υπνηλία μέσα στην ημέρα.
• Δυσκολία συγκέντρωσης.
• Ευερεθιστότητα.
• Πονοκέφαλος.
• Μειωμένη απόδοση.
• Ανάγκη για συνεχείς καφέδες.

Το να αισθάνεται κάποιος κουρασμένος ακόμη και μετά από αρκετό ύπνο μπορεί να δείχνει ότι η ποιότητα του ύπνου δεν είναι καλή ή ότι υπάρχει κάποια άλλη αιτία κόπωσης. (Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων)

 

1. Υπνική άπνοια

Μία από τις σημαντικότερες αιτίες μη αναζωογονητικού ύπνου είναι η υπνική άπνοια.

Κατά τη διάρκεια του ύπνου, η αναπνοή σταματά ή περιορίζεται επανειλημμένα για σύντομα χρονικά διαστήματα. Κάθε φορά που μειώνεται το οξυγόνο, ο εγκέφαλος προκαλεί μια μικρή αφύπνιση για να αποκατασταθεί η αναπνοή.

Το άτομο μπορεί να μη θυμάται καθόλου αυτές τις αφυπνίσεις, αλλά το πρωί ξυπνά κουρασμένο.

 

Σημάδια που μπορεί να δείχνουν υπνική άπνοια

 

• Δυνατό και συχνό ροχαλητό.
• Παύσεις στην αναπνοή που παρατηρεί ο σύντροφος.
• Απότομα ξυπνήματα με αίσθημα πνιγμού.
• Ξηροστομία το πρωί.
• Πρωινός πονοκέφαλος.
• Συχνή νυχτερινή ούρηση.
• Έντονη υπνηλία την ημέρα.
• Δυσκολία συγκέντρωσης.
• Ευερεθιστότητα.

Η υπνική άπνοια μπορεί να προκαλεί πολλές αφυπνίσεις μέσα στη νύχτα και να αφήνει το άτομο κουρασμένο κατά τη διάρκεια της ημέρας. (NHLBI, NIH)

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν συνυπάρχουν αυξημένο σωματικό βάρος, υψηλή πίεση ή πολύ δυνατό ροχαλητό.

 

2. Ο ύπνος σου διακόπτεται χωρίς να το καταλαβαίνεις

Δεν χρειάζεται να σηκωθείς εντελώς από το κρεβάτι για να χαλάσει η ποιότητα του ύπνου σου.

Μικρές αφυπνίσεις μπορεί να προκαλούνται από:

• Θόρυβο.
• Υψηλή θερμοκρασία στο δωμάτιο.
• Φως.
• Πόνο.
• Κατοικίδια που κινούνται στο κρεβάτι.
• Συχνοουρία.
• Ροχαλητό του συντρόφου.
• Παλινδρόμηση.
• Δυσκολία στην αναπνοή.

Ακόμη και αν δεν θυμάσαι ότι ξύπνησες, ο ύπνος μπορεί να έχει γίνει πιο επιφανειακός.

 

3. Ακανόνιστο ωράριο

Το σώμα λειτουργεί καλύτερα όταν κοιμόμαστε και ξυπνάμε περίπου τις ίδιες ώρες κάθε ημέρα.

Όταν το ωράριο αλλάζει συνεχώς, το εσωτερικό ρολόι απορυθμίζεται.

Για παράδειγμα:

• Κοιμάσαι αργά τις καθημερινές.
• Αναπληρώνεις ύπνο τα Σαββατοκύριακα.
• Κάνεις μεγάλους απογευματινούς ύπνους.
• Εργάζεσαι σε βάρδιες.
• Κοιμάσαι κάθε βράδυ διαφορετική ώρα.

Οι διαταραχές του κιρκάδιου ρυθμού μπορεί να οδηγήσουν σε ύπνο που δεν γίνεται την κατάλληλη ώρα για το σώμα και επομένως δεν είναι αρκετά ποιοτικός. (NHLBI, NIH)

 

4. Πολύ κινητό και οθόνες πριν από τον ύπνο

Το κινητό έχει γίνει για πολλούς η τελευταία εικόνα πριν κοιμηθούν και η πρώτη όταν ξυπνήσουν.

Η πολύωρη χρήση οθονών το βράδυ μπορεί να καθυστερήσει την ώρα του ύπνου και να κρατήσει τον εγκέφαλο σε εγρήγορση.

Δεν είναι μόνο το φως της οθόνης. Παίζουν επίσης ρόλο:

• Τα κοινωνικά δίκτυα.
• Οι ειδήσεις.
• Τα μηνύματα.
• Τα βίντεο.
• Η εργασία μέχρι αργά.
• Η συναισθηματική ένταση από όσα βλέπουμε.

Έτσι μπορεί να κοιμόμαστε αρκετές ώρες, αλλά να έχουμε αργήσει να χαλαρώσουμε και ο ύπνος να μην είναι ποιοτικός.

 

5. Καφές αργά μέσα στην ημέρα

Η καφεΐνη μπορεί να παραμένει στον οργανισμό για πολλές ώρες.

Ένας απογευματινός ή βραδινός καφές μπορεί να μην εμποδίσει κάποιον να αποκοιμηθεί, αλλά να κάνει τον ύπνο πιο ελαφρύ και διακεκομμένο.

Καφεΐνη περιέχουν επίσης:

• Ενεργειακά ποτά.
• Δυνατό τσάι.
• Αναψυκτικά τύπου κόλα.
• Σοκολάτα.
• Ορισμένα παυσίπονα και σκευάσματα.

Αν ξυπνάς συχνά κουρασμένος, δοκίμασε να περιορίσεις την καφεΐνη από νωρίς το απόγευμα.

 

6. Αλκοόλ πριν από τον ύπνο

Το αλκοόλ μπορεί να προκαλέσει υπνηλία και να βοηθήσει κάποιον να αποκοιμηθεί πιο γρήγορα.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι βελτιώνει τον ύπνο.

Κατά τη διάρκεια της νύχτας μπορεί:

• Να προκαλέσει περισσότερες αφυπνίσεις.
• Να αυξήσει το ροχαλητό.
• Να επιδεινώσει την υπνική άπνοια.
• Να προκαλέσει αφυδάτωση.
• Να αυξήσει την ανάγκη για ούρηση.
• Να διαταράξει τα στάδια του ύπνου.

Το αποτέλεσμα είναι κάποιος να έχει κοιμηθεί πολλές ώρες, αλλά να ξυπνά με βαρύ κεφάλι και χωρίς ενέργεια.

 

7. Άγχος και συνεχείς σκέψεις

Το άγχος δεν εμποδίζει πάντα τον άνθρωπο να κοιμηθεί. Μπορεί όμως να διατηρεί το νευρικό σύστημα σε ένταση όλη τη νύχτα.

Ίσως παρατηρείς ότι:

• Σφίγγεις τα δόντια σου.
• Βλέπεις έντονα όνειρα.
• Ξυπνάς πολλές φορές.
• Το σώμα σου παραμένει σφιγμένο.
• Σκέφτεσαι προβλήματα μόλις ανοίξεις τα μάτια σου.

Ο ύπνος μπορεί να έχει αρκετή διάρκεια, αλλά να μην είναι πραγματικά ξεκούραστος.

 

8. Αναιμία ή χαμηλός σίδηρος

Η αναιμία μπορεί να προκαλέσει έντονη κόπωση, ακόμη και όταν κάποιος κοιμάται αρκετά.

Άλλα πιθανά συμπτώματα είναι:

• Ωχρότητα.
• Ζάλη.
• Πονοκέφαλος.
• Ταχυκαρδία.
• Δύσπνοια στην προσπάθεια.
• Κρύα χέρια και πόδια.
• Μειωμένη αντοχή.

Η κόπωση δεν αποδεικνύει από μόνη της αναιμία. Χρειάζεται αιματολογικός έλεγχος.

9. Πρόβλημα στον θυρεοειδή

Ο θυρεοειδής επηρεάζει την ενέργεια και τον μεταβολισμό.

Ο υποθυρεοειδισμός μπορεί να προκαλέσει:

• Συνεχή κούραση.
• Υπνηλία.
• Αύξηση βάρους.
• Δυσκοιλιότητα.
• Ξηρό δέρμα.
• Αίσθημα κρύου.
• Βραδύτητα στη σκέψη.

Ο υπερθυρεοειδισμός μπορεί επίσης να προκαλέσει εξάντληση, αλλά συχνά συνοδεύεται από νευρικότητα, ταχυκαρδία, απώλεια βάρους και δυσκολία στον ύπνο.

Η επίμονη κόπωση μπορεί να σχετίζεται με προβλήματα του θυρεοειδούς και άλλες χρόνιες παθήσεις.

 

10. Διαβήτης ή διακυμάνσεις του σακχάρου

Ο διαβήτης μπορεί να προκαλεί κόπωση, ιδιαίτερα όταν το σάκχαρο δεν είναι καλά ρυθμισμένο.

Μπορεί επίσης να υπάρχουν:

• Έντονη δίψα.
• Συχνή ούρηση.
• Νυχτερινά ξυπνήματα.
• Θολή όραση.
• Αυξημένη πείνα.
• Ανεξήγητη απώλεια βάρους.

Η συχνοουρία διακόπτει τον ύπνο, ενώ οι μεγάλες διακυμάνσεις του σακχάρου μπορούν να επηρεάσουν την ενέργεια κατά τη διάρκεια της ημέρας.

11. Έλλειψη βιταμινών ή άλλων θρεπτικών συστατικών

Η χαμηλή βιταμίνη Β12, το φυλλικό οξύ ή άλλες διατροφικές ελλείψεις μπορεί να προκαλέσουν κόπωση.

Ανάλογα με την αιτία, μπορεί να υπάρχουν:

• Μουδιάσματα.
• Μυϊκή αδυναμία.
• Ωχρότητα.
• Δυσκολία συγκέντρωσης.
• Αλλαγές στη γλώσσα.
• Ζάλη.

Δεν είναι σωστό να ξεκινάς τυχαία συμπληρώματα επειδή αισθάνεσαι κουρασμένος. Η πραγματική έλλειψη πρέπει να επιβεβαιώνεται με εξετάσεις και ιατρική αξιολόγηση.

 

12. Φάρμακα που προκαλούν υπνηλία

Ορισμένα φάρμακα μπορούν να προκαλέσουν κόπωση ή υπνηλία.

Μπορεί να περιλαμβάνουν:

• Αντιισταμινικά.
• Υπνωτικά.
• Ορισμένα αντικαταθλιπτικά.
• Κάποια φάρμακα για την πίεση.
• Ηρεμιστικά.
• Ορισμένα παυσίπονα.

Δεν διακόπτουμε μόνοι μας κανένα φάρμακο. Αν η κόπωση ξεκίνησε μετά από νέα αγωγή, μιλάμε με τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό μας.

13. Κατάθλιψη ή συναισθηματική εξάντληση

Η κατάθλιψη δεν προκαλεί πάντα μόνο θλίψη.

Μπορεί να εμφανιστεί με:

• Συνεχή κόπωση.
• Έλλειψη ενδιαφέροντος.
• Δυσκολία να σηκωθείς από το κρεβάτι.
• Πολύωρο ύπνο χωρίς ξεκούραση.
• Αλλαγές στην όρεξη.
• Μειωμένη συγκέντρωση.
• Απομόνωση.

Η ψυχική εξάντληση μπορεί να κάνει ακόμη και τις απλές καθημερινές δραστηριότητες να φαίνονται πολύ δύσκολες.

 

14. Σύνδρομο ανήσυχων ποδιών

Μερικοί άνθρωποι κοιμούνται πολλές ώρες, αλλά τα πόδια τους κινούνται συχνά κατά τη διάρκεια της νύχτας.

Το σύνδρομο ανήσυχων ποδιών μπορεί να προκαλεί:

• Μυρμήγκιασμα.
• Αίσθημα τραβήγματος.
• Έντονη ανάγκη για κίνηση.
• Επιδείνωση όταν ξαπλώνεις.
• Προσωρινή ανακούφιση όταν περπατάς.

Αυτό μπορεί να διακόπτει τον ύπνο και να οδηγεί σε πρωινή κόπωση.

 

15. Έντονος πόνος ή χρόνια πάθηση

Ο χρόνιος πόνος μπορεί να προκαλεί μικρές αφυπνίσεις όλη τη νύχτα.

Η κόπωση μπορεί επίσης να σχετίζεται με:

• Καρδιακά προβλήματα.
• Νεφρικές παθήσεις.
• Ηπατικές παθήσεις.
• Χρόνιες αναπνευστικές νόσους.
• Λοιμώξεις.
• Αυτοάνοσα νοσήματα.

Η κόπωση έχει πολλές πιθανές αιτίες και δεν οφείλεται πάντοτε σε σοβαρή νόσο, αλλά όταν επιμένει χρειάζεται να διερευνηθεί.

Τι μπορείς να κάνεις για πιο ποιοτικό ύπνο

Μερικές απλές αλλαγές μπορούν να βελτιώσουν την ποιότητα του ύπνου:

• Κοιμήσου και ξύπνα περίπου την ίδια ώρα κάθε ημέρα.
• Περιόρισε τον καφέ από το απόγευμα.
• Απόφυγε το αλκοόλ πριν από τον ύπνο.
• Μείωσε τη χρήση κινητού και υπολογιστή το βράδυ.
• Κράτησε το υπνοδωμάτιο σκοτεινό, ήσυχο και δροσερό.
• Απόφυγε τα πολύ βαριά γεύματα αργά.
• Κάνε τακτική σωματική δραστηριότητα, αλλά όχι έντονη άσκηση ακριβώς πριν κοιμηθείς.
• Χρησιμοποίησε το κρεβάτι κυρίως για ύπνο.
• Κατέγραψε για λίγες ημέρες τις ώρες ύπνου και τα συμπτώματά σου.

Οι σταθερές συνήθειες ύπνου μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά όταν το πρόβλημα σχετίζεται με ακανόνιστο πρόγραμμα ή κακή ποιότητα ύπνου.

 

Πότε πρέπει να επισκεφθείς γιατρό

Κλείσε ραντεβού όταν:

• Η κόπωση διαρκεί για αρκετές εβδομάδες.
• Επηρεάζει την εργασία ή τις καθημερινές σου δραστηριότητες.
• Αποκοιμιέσαι άθελά σου μέσα στην ημέρα.
• Νυστάζεις όταν οδηγείς.
• Ροχαλίζεις πολύ δυνατά.
• Κάποιος παρατηρεί ότι σταματά η αναπνοή σου στον ύπνο.
• Ξυπνάς με πονοκέφαλο ή αίσθημα πνιγμού.
• Έχεις ανεξήγητη απώλεια βάρους.
• Υπάρχουν δύσπνοια, ταχυκαρδία ή πόνος στο στήθος.
• Συνοδεύεται από έντονη θλίψη ή αδυναμία να ανταποκριθείς στην καθημερινότητα.

Ο γιατρός μπορεί, ανάλογα με τα συμπτώματα, να ζητήσει αιματολογικές εξετάσεις ή μελέτη ύπνου.

 

Προσοχή στην οδήγηση

Η έντονη υπνηλία μπορεί να μειώσει την προσοχή, την ταχύτητα αντίδρασης και τη σωστή κρίση.

Αν αισθάνεσαι ότι κλείνουν τα μάτια σου, χάνεις την έξοδο ή δεν θυμάσαι τα τελευταία χιλιόμετρα της διαδρομής, μην συνεχίσεις να οδηγείς.

Σταμάτησε σε ασφαλές σημείο και ξεκουράσου.

Η έλλειψη ποιοτικού ύπνου μπορεί να επηρεάσει τη σκέψη, τη μνήμη, τη συγκέντρωση και τον χρόνο αντίδρασης. (Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων)

Το συμπέρασμα

Το να κοιμάσαι αρκετές ώρες δεν σημαίνει πάντα ότι ο ύπνος σου είναι πραγματικά ξεκούραστος.

Η πρωινή κόπωση μπορεί να σχετίζεται με κακές συνήθειες ύπνου, άγχος, καφεΐνη, αλκοόλ ή συχνές νυχτερινές αφυπνίσεις. Μπορεί όμως να κρύβει και υπνική άπνοια, αναιμία, πρόβλημα του θυρεοειδούς, διαβήτη ή άλλη κατάσταση υγείας.

Μην προσπαθείς απλώς να αντιμετωπίσεις την κούραση με περισσότερο καφέ. Όταν ξυπνάς καθημερινά εξαντλημένος, το σώμα σου μπορεί να προσπαθεί να σου πει ότι ο ύπνος σου δεν είναι τόσο καλός όσο νομίζεις.

 

Ξυπνάς κουρασμένος ακόμη και μετά από οκτώ ώρες ύπνου;

Παρατήρησε αν ροχαλίζεις, αν ξυπνάς συχνά ή αν η υπνηλία επηρεάζει την καθημερινότητά σου. Ένα επαναλαμβανόμενο πρόβλημα αξίζει να ελεγχθεί.

Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ιατρική εξέταση ή διάγνωση.