Το αντιφλεγμονώδες μπαχαρικό που μπορεί να βοηθήσει στον πόνο στα γόνατα – Τι έδειξαν οι μελέτες

Υπάρχει σχεδόν σε κάθε ράφι με μπαχαρικά, δίνει το χαρακτηριστικό χρυσοκίτρινο χρώμα σε πολλά φαγητά και τα τελευταία χρόνια βρίσκεται στο επίκεντρο δεκάδων επιστημονικών μελετών.

Ο λόγος για τον κουρκουμά, το γνωστό μπαχαρικό που προέρχεται από το φυτό Curcuma longa και περιέχει ενώσεις που ονομάζονται κουρκουμινοειδή.

Η πιο γνωστή από αυτές είναι η κουρκουμίνη, η οποία έχει μελετηθεί εκτενώς για τις αντιφλεγμονώδεις και αντιοξειδωτικές της ιδιότητες.

Το μεγαλύτερο ενδιαφέρον αφορά ανθρώπους που υποφέρουν από οστεοαρθρίτιδα του γόνατος.

Κλινικές δοκιμές και νεότερες αναλύσεις ερευνών δείχνουν ότι ορισμένα εκχυλίσματα κουρκουμά ή κουρκουμίνης μπορεί να μειώνουν τον πόνο και να βελτιώνουν τη λειτουργικότητα του γόνατος σε ορισμένους ασθενείς.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο κουρκουμάς «θεραπεύει» την οστεοαρθρίτιδα ούτε ότι λίγο μπαχαρικό στο φαγητό έχει την ίδια δράση με τα τυποποιημένα εκχυλίσματα που χρησιμοποιήθηκαν στις μελέτες.

Η μελέτη που έβαλε τον κουρκουμά στο μικροσκόπιο

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε προκαλέσει κλινική δοκιμή που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Annals of Internal Medicine.

Ερευνητές με επικεφαλής τον Δρ. Benny Antony από το Menzies Institute for Medical Research του Πανεπιστημίου της Τασμανίας εξέτασαν εάν ένα εκχύλισμα Curcuma longa μπορούσε να βοηθήσει ανθρώπους που υπέφεραν από οστεοαρθρίτιδα του γόνατος.

Στη μελέτη συμμετείχαν 70 άνθρωποι.

Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν τυχαία σε δύο ομάδες.

Η μία λάμβανε εκχύλισμα κουρκουμά και η άλλη placebo, δηλαδή εικονικό σκεύασμα.

Η παρακολούθηση διήρκεσε 12 εβδομάδες.

Τι συνέβη μετά από 12 εβδομάδες

Στο τέλος της μελέτης, οι άνθρωποι που είχαν λάβει το εκχύλισμα ανέφεραν μεγαλύτερη μείωση του πόνου στο γόνατο σε σχέση με όσους είχαν λάβει placebo.

Το εύρημα ήταν αρκετά ενδιαφέρον ώστε οι ερευνητές να υποστηρίξουν ότι ο κουρκουμάς άξιζε να διερευνηθεί περισσότερο ως πιθανή συμπληρωματική επιλογή για τη διαχείριση των συμπτωμάτων της οστεοαρθρίτιδας.

Υπήρχε όμως και ένα εξαιρετικά σημαντικό εύρημα.

Παρότι οι ασθενείς ανέφεραν λιγότερο πόνο, η μαγνητική τομογραφία δεν έδειξε σημαντική διαφορά στη δομή του γόνατος μεταξύ των δύο ομάδων.

Με απλά λόγια, η μελέτη έδειξε πιθανή ανακούφιση από ένα σύμπτωμα.

Δεν έδειξε ότι ο κουρκουμάς «επιδιόρθωσε» την άρθρωση ή ότι δημιούργησε ξανά τον χαμένο χόνδρο.

Τι είναι πραγματικά η οστεοαρθρίτιδα

Η οστεοαρθρίτιδα είναι μια πολύ συχνή πάθηση των αρθρώσεων.

Δεν πρόκειται απλώς για «φλεγμονή».

Χαρακτηρίζεται από αλλαγές σε ολόκληρη την άρθρωση, συμπεριλαμβανομένου του χόνδρου, του οστού και άλλων ιστών.

Στο γόνατο μπορεί να προκαλέσει:

• πόνο κατά την κίνηση,
• δυσκαμψία, ιδιαίτερα μετά από ακινησία,
• δυσκολία στο περπάτημα ή στις σκάλες,
• μειωμένη κινητικότητα,
• πρήξιμο σε ορισμένους ανθρώπους,
• και σταδιακό περιορισμό καθημερινών δραστηριοτήτων.

Ο πόνος δεν αντιστοιχεί πάντοτε απόλυτα στην εικόνα μιας ακτινογραφίας ή μιας μαγνητικής.

Δύο άνθρωποι μπορεί να έχουν παρόμοιες αλλοιώσεις στις εξετάσεις αλλά πολύ διαφορετική ένταση συμπτωμάτων.

Τι είναι η κουρκουμίνη

Ο κουρκουμάς είναι το μπαχαρικό που παράγεται από το ρίζωμα του φυτού Curcuma longa.

Η κουρκουμίνη είναι μία από τις βασικές βιοδραστικές ενώσεις που περιέχει.

Στο εργαστήριο έχει παρουσιάσει αντιφλεγμονώδεις και αντιοξειδωτικές δράσεις και γι’ αυτό έχει μελετηθεί σε πολλές διαφορετικές παθήσεις.

Υπάρχει όμως μια λεπτομέρεια που συχνά χάνεται όταν τέτοιες μελέτες γίνονται viral:

κουρκουμάς και κουρκουμίνη δεν είναι ακριβώς το ίδιο πράγμα.

Ο κουρκουμάς περιέχει κουρκουμίνη, αλλά ένα τυποποιημένο εκχύλισμα μπορεί να παρέχει διαφορετική και πολύ πιο ελεγχόμενη ποσότητα δραστικών συστατικών από αυτή που παίρνουμε απλώς πασπαλίζοντας κουρκουμά πάνω στο φαγητό.

Δεν έμειναν μόνο σε αυτή τη μικρή μελέτη

Το ενδιαφέρον είναι ότι από τότε έχουν συγκεντρωθεί αρκετές ακόμη κλινικές δοκιμές.

Συστηματικές ανασκοπήσεις και μετα-αναλύσεις τυχαιοποιημένων μελετών έχουν καταλήξει γενικά σε θετικά αποτελέσματα όσον αφορά τον πόνο και τη λειτουργικότητα του γόνατος.

Μία μεγάλη συστηματική ανασκόπηση εξέτασε 16 τυχαιοποιημένες μελέτες με συνολικά 1.810 ενήλικες με οστεοαρθρίτιδα γόνατος.

Τα εκχυλίσματα κουρκουμά συσχετίστηκαν με μεγαλύτερη μείωση του πόνου και βελτίωση της λειτουργικότητας σε σύγκριση με placebo.

Οι ερευνητές επισήμαναν όμως ότι οι μελέτες ήταν βραχυχρόνιες, παρουσίαζαν σημαντικές διαφορές μεταξύ τους και ο συνολικός κίνδυνος μεροληψίας ήταν μέτριος.

Τι δείχνουν οι ακόμη νεότερες έρευνες

Η εικόνα παρέμεινε ενδιαφέρουσα και στις μεταγενέστερες αναλύσεις.

Μετα-ανάλυση του 2024 που συγκέντρωσε τα αποτελέσματα 11 προηγούμενων μετα-αναλύσεων βρήκε βελτιώσεις σε δείκτες πόνου, δυσκαμψίας και λειτουργικότητας.

Αντίστοιχα, συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση που δημοσιεύθηκε το 2025 εξέτασε 10 τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές με 786 ασθενείς και βρήκε ότι τα σκευάσματα Curcuma longa είχαν καλύτερα αποτελέσματα από placebo όσον αφορά τον πόνο.

Άρα δεν μιλάμε πλέον για μία και μοναδική μικρή έρευνα 70 ανθρώπων.

Υπάρχει ένα μεγαλύτερο σώμα δεδομένων που υποδεικνύει πιθανό όφελος.

Παρόλα αυτά, οι επιστήμονες εξακολουθούν να ζητούν καλύτερες και μεγαλύτερης διάρκειας μελέτες.

Είναι καλύτερος ο κουρκουμάς από τα αντιφλεγμονώδη φάρμακα;

Εδώ το αρχικό άρθρο χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή.

Ορισμένες μελέτες και μετα-αναλύσεις έχουν βρει παρόμοια αποτελέσματα μεταξύ κουρκουμίνης και μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών φαρμάκων ως προς ορισμένους δείκτες πόνου και λειτουργικότητας.

Αυτό δεν αποδεικνύει ότι ο κουρκουμάς είναι συνολικά «καλύτερος» από την καθιερωμένη φαρμακευτική θεραπεία.

Οι μελέτες διαφέρουν σημαντικά ως προς τα σκευάσματα, τις δόσεις, τη διάρκεια και τους ασθενείς που συμμετείχαν.

Επομένως ένας άνθρωπος που λαμβάνει φαρμακευτική αγωγή για οστεοαρθρίτιδα δεν πρέπει να τη διακόψει και να την αντικαταστήσει μόνος του με κουρκουμά.

Και τα παυσίπονα έχουν διαφορετικό προφίλ μεταξύ τους

Η παρακεταμόλη, η ιβουπροφαίνη και η ναπροξένη συχνά μπαίνουν στο ίδιο «καλάθι», αλλά δεν είναι το ίδιο φάρμακο.

Η ιβουπροφαίνη και η ναπροξένη ανήκουν στα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα, τα γνωστά NSAIDs.

Η παρακεταμόλη είναι διαφορετική κατηγορία.

Τα NSAIDs μπορούν να είναι αποτελεσματικά για τον πόνο της οστεοαρθρίτιδας, αλλά σε ορισμένους ανθρώπους η χρήση τους συνδέεται με γαστρεντερικές, νεφρικές και καρδιαγγειακές ανεπιθύμητες ενέργειες.

Γι’ αυτό η κατάλληλη θεραπεία πρέπει να εξατομικεύεται, ιδιαίτερα σε μεγαλύτερες ηλικίες ή σε ανθρώπους που έχουν άλλα προβλήματα υγείας.

Το μπαχαρικό στο φαγητό δεν είναι το ίδιο με το εκχύλισμα της μελέτης

Αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη λεπτομέρεια για όποιον διαβάσει τα αποτελέσματα και σκεφτεί:

«Τέλεια, θα βάζω μία κουταλιά κουρκουμά στο φαγητό και θα σταματήσει να πονάει το γόνατό μου».

Δεν μπορούμε να το συμπεράνουμε αυτό.

Οι κλινικές δοκιμές συνήθως χρησιμοποιούν συγκεκριμένα τυποποιημένα εκχυλίσματα κουρκουμά ή κουρκουμίνης.

Η ποσότητα και η βιοδιαθεσιμότητα των δραστικών ουσιών μπορεί να είναι πολύ διαφορετική από αυτή του κοινού μπαχαρικού.

Επιπλέον, τα συμπληρώματα κουρκουμίνης διαφέρουν σημαντικά μεταξύ τους.

Ορισμένα περιέχουν ουσίες που έχουν σχεδιαστεί για να αυξάνουν την απορρόφησή της.

Γιατί προσθέτουν συχνά μαύρο πιπέρι;

Η κουρκουμίνη από μόνη της έχει σχετικά χαμηλή βιοδιαθεσιμότητα.

Γι’ αυτό ορισμένα συμπληρώματα συνδυάζουν κουρκουμίνη με πιπερίνη, συστατικό του μαύρου πιπεριού, ώστε να αυξηθεί η απορρόφησή της.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει κάποιος να αρχίσει να καταναλώνει μεγάλες ποσότητες κουρκουμά και μαύρου πιπεριού.

Οι φόρμουλες υψηλής βιοδιαθεσιμότητας χρειάζονται μάλιστα μεγαλύτερη προσοχή, επειδή έχουν καταγραφεί περιπτώσεις ηπατικής βλάβης που συνδέθηκαν με ορισμένα συμπληρώματα κουρκουμά ή κουρκουμίνης.

Ο κουρκουμάς στο φαγητό παραμένει μια χαρά επιλογή

Η παραπάνω διάκριση δεν σημαίνει ότι πρέπει να σταματήσουμε να χρησιμοποιούμε κουρκουμά στην κουζίνα.

Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να δώσει χρώμα και γεύση σε πολλά πιάτα, όπως λαχανικά, σούπες, κοτόπουλο, αυγά, πατάτες, σάλτσες και μαγειρευτά.

Αυτό όμως είναι διαφορετικό από τη θεραπευτική χρήση ενός συμπληρώματος.

Η κατανάλωση κουρκουμά ως μπαχαρικού αποτελεί μέρος της διατροφής. Δεν είναι φαρμακευτική θεραπεία για την οστεοαρθρίτιδα.

Μπορεί να «ξαναφτιάξει» τον χόνδρο;

Όχι σύμφωνα με τα σημερινά δεδομένα.

Δεν έχει αποδειχθεί ότι ο κουρκουμάς ή η κουρκουμίνη αναγεννούν τον κατεστραμμένο χόνδρο.

Μάλιστα, σε ανασκόπηση 16 κλινικών δοκιμών δεν παρατηρήθηκαν σημαντικές διαφορές μεταξύ κουρκουμά και ομάδων ελέγχου ως προς απεικονιστικά αποτελέσματα.

Το πιθανό όφελος αφορά κυρίως:

τον πόνο, τη δυσκαμψία και τη λειτουργικότητα.

Αυτό είναι πολύ διαφορετικό από το να ισχυριστούμε ότι θεραπεύεται η αιτία της οστεοαρθρίτιδας.

Μπορεί να μειώσει τη φλεγμονή σε όλο το σώμα;

Η κουρκουμίνη παρουσιάζει αντιφλεγμονώδεις δράσεις σε εργαστηριακές μελέτες.

Όμως το να χαρακτηρίζεται ο κουρκουμάς ως ένα φυσικό φάρμακο που «σβήνει τη φλεγμονή σε όλο το σώμα» είναι υπερβολικό.

Οι βιολογικοί μηχανισμοί που παρατηρούνται στο εργαστήριο δεν μεταφράζονται πάντα σε αντίστοιχα κλινικά αποτελέσματα στους ανθρώπους.

Η επιστημονική εικόνα είναι πολύ πιο σύνθετη.

Τι γίνεται με την «αντιφλεγμονώδη διατροφή»;

Συχνά διαβάζουμε ότι αν κάποιος τρώει τηγανητά ή επεξεργασμένους υδατάνθρακες «ακυρώνει» τη δράση του κουρκουμά.

Αυτό είναι υπεραπλούστευση.

Δεν υπάρχει ένας διακόπτης φλεγμονής που ανοίγει με μία τροφή και κλείνει με μία άλλη.

Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι το συνολικό διατροφικό πρότυπο.

Μια ισορροπημένη διατροφή πλούσια σε λαχανικά, φρούτα, προϊόντα ολικής άλεσης, ξηρούς καρπούς και κατάλληλες πηγές πρωτεΐνης μπορεί να υποστηρίζει τη γενική υγεία και τη διατήρηση ενός υγιούς σωματικού βάρους.

Και ειδικά στην οστεοαρθρίτιδα γόνατος, το σωματικό βάρος μπορεί να έχει μεγάλη σημασία επειδή επηρεάζει το μηχανικό φορτίο στην άρθρωση.

Τι βοηθά περισσότερο ένα γόνατο με οστεοαρθρίτιδα;

Ο κουρκουμάς είναι μόνο ένα μικρό πιθανό κομμάτι μιας πολύ μεγαλύτερης εικόνας.

Η σύγχρονη αντιμετώπιση της οστεοαρθρίτιδας μπορεί να περιλαμβάνει, ανάλογα με τον ασθενή:

• κατάλληλη σωματική άσκηση,
• ενδυνάμωση των μυών γύρω από το γόνατο,
• διαχείριση του σωματικού βάρους όταν χρειάζεται,
• φυσικοθεραπεία,
• τοπικές ή από του στόματος φαρμακευτικές επιλογές όταν ενδείκνυνται,
• και σε πιο προχωρημένες περιπτώσεις άλλες ιατρικές ή χειρουργικές παρεμβάσεις.

Η πλήρης ακινησία επειδή «πονάει το γόνατο» δεν είναι συνήθως η λύση.

Η σωστά προσαρμοσμένη άσκηση αποτελεί βασικό κομμάτι της αντιμετώπισης.

Είναι ασφαλής η κουρκουμίνη;

Οι συμβατικές μορφές κουρκουμά ή κουρκουμίνης φαίνεται να είναι γενικά καλά ανεκτές όταν χρησιμοποιούνται στις συνιστώμενες ποσότητες για περιορισμένο χρονικό διάστημα.

Μπορούν όμως να εμφανιστούν ανεπιθύμητες ενέργειες όπως:

• ναυτία,
• στομαχική ενόχληση,
• γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση,
• διάρροια,
• ή δυσκοιλιότητα.

Και το «φυσικό» δεν σημαίνει αυτομάτως «χωρίς κίνδυνο».

Η προειδοποίηση για το συκώτι

Τα τελευταία χρόνια έχει δοθεί ιδιαίτερη προσοχή σε σπάνιες περιπτώσεις ηπατικής βλάβης που έχουν συσχετιστεί με συμπληρώματα κουρκουμά ή κουρκουμίνης, ιδιαίτερα με ορισμένα προϊόντα αυξημένης βιοδιαθεσιμότητας.

Συμπτώματα όπως έντονη κόπωση, ναυτία, απώλεια όρεξης, πολύ σκούρα ούρα ή κιτρίνισμα του δέρματος και των ματιών χρειάζονται άμεση ιατρική αξιολόγηση.

Ποιοι πρέπει να ρωτήσουν γιατρό πριν πάρουν συμπλήρωμα;

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν κάποιος παίρνει ήδη φάρμακα, έχει χρόνια νοσήματα, πρόβλημα στο ήπαρ ή στη χοληδόχο κύστη, πρόκειται να χειρουργηθεί, είναι έγκυος ή θηλάζει.

Τα συμπληρώματα μπορεί να αλληλεπιδρούν με φάρμακα και η συγκέντρωση των δραστικών συστατικών τους είναι πολύ μεγαλύτερη από αυτή που συναντάμε σε μια συνηθισμένη ποσότητα μπαχαρικού στο φαγητό.

Πόσο κουρκουμά πρέπει να πάρουμε για το γόνατο;

Εδώ δεν υπάρχει μία απλή απάντηση.

Οι κλινικές μελέτες έχουν χρησιμοποιήσει διαφορετικά εκχυλίσματα, διαφορετικές συγκεντρώσεις κουρκουμινοειδών και διαφορετικούς τρόπους αύξησης της απορρόφησης.

Γι’ αυτό δεν υπάρχει μία καθολικά αποδεκτή «δόση κουρκουμά για την οστεοαρθρίτιδα» που μπορεί να δοθεί σε όλους.

Και η ποσότητα μπαχαρικού στο φαγητό δεν μπορεί να μετατραπεί απλά σε αντίστοιχη θεραπευτική δόση.

Τι λένε συνολικά οι έρευνες σήμερα;

Αν βάλουμε μαζί τα διαθέσιμα στοιχεία, η εικόνα είναι ενδιαφέρουσα αλλά όχι μαγική.

Ορισμένα εκχυλίσματα κουρκουμά και κουρκουμίνης φαίνεται ότι μπορούν να προσφέρουν μικρή έως μέτρια ανακούφιση του πόνου και βελτίωση της λειτουργικότητας σε ορισμένους ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα γόνατος.

Υπάρχουν πλέον αρκετές τυχαιοποιημένες δοκιμές και μετα-αναλύσεις που υποστηρίζουν αυτή την πιθανότητα.

Όμως οι μελέτες χρησιμοποιούν διαφορετικά προϊόντα και συνήθως έχουν σχετικά μικρή διάρκεια.

Δεν γνωρίζουμε ακόμη ποια μορφή είναι η καλύτερη, ποια είναι η ιδανική δόση, ποιοι ασθενείς είναι πιθανότερο να ωφεληθούν και πόσο διατηρείται το αποτέλεσμα μακροπρόθεσμα.

Το συμπέρασμα για το μπαχαρικό που έχουμε στην κουζίνα

Ο κουρκουμάς είναι πολύ περισσότερο από ένα μπαχαρικό που δίνει χρώμα στο φαγητό από ερευνητικής άποψης.

Η κουρκουμίνη και τα εκχυλίσματα Curcuma longa έχουν συγκεντρώσει αρκετά ενδιαφέροντα στοιχεία για πιθανή ανακούφιση από τον πόνο της οστεοαρθρίτιδας του γόνατος.

Δεν είναι όμως θεραπεία που εξαφανίζει την οστεοαρθρίτιδα, δεν αναγεννά αποδεδειγμένα τον χόνδρο και δεν πρέπει να αντικαθιστά την αγωγή που έχει συστήσει γιατρός.

Το πιο σωστό είναι να τον βλέπουμε ως μια πιθανή συμπληρωματική επιλογή που συνεχίζει να μελετάται.

Και αν κάποιος θέλει απλώς να τον προσθέσει στα φαγητά του για τη γεύση του, μπορεί να το κάνει χωρίς να περιμένει ότι μια πρέζα κουρκουμά θα λειτουργήσει όπως τα τυποποιημένα εκχυλίσματα των κλινικών δοκιμών.

Σημαντικό: Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα. Ο επίμονος ή έντονος πόνος στο γόνατο χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση, καθώς δεν οφείλεται πάντοτε σε οστεοαρθρίτιδα. Μην αντικαθιστάτε συνταγογραφημένα φάρμακα με συμπληρώματα χωρίς να συμβουλευτείτε γιατρό ή φαρμακοποιό.