Μπάμιες: Τι μπορεί να συμβεί στο σώμα όταν τις βάζουμε συχνότερα στη διατροφή μας

 

Δεν χρειάζονται εξωτικές και πανάκριβες «υπερτροφές» για να προσθέσουμε θρεπτικά συστατικά στη διατροφή μας. Μερικές φορές, ένα από τα πιο ενδιαφέροντα τρόφιμα βρίσκεται ήδη στην ελληνική κουζίνα.

Οι μπάμιες είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα.

Μπορεί να διχάζουν εξαιτίας της ιδιαίτερης υφής τους, όμως αποτελούν λαχανικό με φυτικές ίνες, βιταμίνες, μέταλλα και διάφορες φυτικές ενώσεις.

Τα τελευταία χρόνια έχουν μάλιστα προσελκύσει το ενδιαφέρον ερευνητών για την πιθανή επίδρασή τους στο σάκχαρο και στα λιπίδια του αίματος.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι μπάμιες αποτελούν «φάρμακο».

Σημαίνει όμως ότι μπορούν να έχουν θέση σε μια ισορροπημένη διατροφή και ότι ορισμένες από τις ιδιότητές τους παρουσιάζουν πραγματικό επιστημονικό ενδιαφέρον.

Τι περιέχουν οι μπάμιες;

Οι μπάμιες έχουν σχετικά χαμηλή ενεργειακή πυκνότητα και προσφέρουν φυτικές ίνες και διάφορα μικροθρεπτικά συστατικά.

Μεταξύ άλλων περιέχουν:

• φυτικές ίνες,
• βιταμίνη C,
• βιταμίνη Κ,
• φυλλικό οξύ,
• μαγνήσιο,
• διάφορες φυτικές ενώσεις με αντιοξειδωτική δράση.

Το χαρακτηριστικό όμως που όλοι παρατηρούν όταν μαγειρεύονται είναι η γνωστή βλεννώδης υφή τους.

Και αυτή δεν είναι κάτι «κακό».

Γιατί οι μπάμιες γίνονται τόσο γλιστερές;

Όταν κόβουμε ή μαγειρεύουμε τις μπάμιες, απελευθερώνονται βλεννώδεις ουσίες που περιέχουν διαλυτές φυτικές ίνες και πολυσακχαρίτες.

Αυτές είναι υπεύθυνες για την ιδιαίτερη υφή που άλλοι αγαπούν και άλλοι… προσπαθούν να εξαφανίσουν με κάθε δυνατό μαγειρικό τέχνασμα.

Δεν πρόκειται για λίπος ή για κάποια βλαβερή ουσία.

Είναι φυσικό χαρακτηριστικό του φυτού.

1. Οι φυτικές ίνες βοηθούν το έντερο

Ένα από τα πιο ξεκάθαρα διατροφικά πλεονεκτήματα της μπάμιας είναι η περιεκτικότητά της σε φυτικές ίνες.

Οι φυτικές ίνες αποτελούν σημαντικό κομμάτι μιας διατροφής που υποστηρίζει τη φυσιολογική λειτουργία του εντέρου.

Βοηθούν στον σχηματισμό των κοπράνων και μπορούν να συμβάλουν στην πρόληψη της δυσκοιλιότητας όταν συνοδεύονται από επαρκή πρόσληψη υγρών.

Δεν λειτουργούν όμως ως κυριολεκτικό «λιπαντικό» του εντέρου και δεν καθαρίζουν το έντερο από «τοξίνες».

Αυτοί είναι όροι που χρησιμοποιούνται συχνά στο διαδίκτυο, αλλά δεν περιγράφουν σωστά τον τρόπο λειτουργίας του πεπτικού συστήματος.

2. Οι φυτικές ίνες και το μικροβίωμα

Ένα μέρος των φυτικών ινών φτάνει στο παχύ έντερο και μπορεί να χρησιμοποιηθεί από μικροοργανισμούς που αποτελούν μέρος του εντερικού μικροβιώματος.

Γι’ αυτό μια διατροφή πλούσια σε ποικιλία φυτικών τροφών έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την υγεία του εντέρου.

Οι μπάμιες μπορούν να αποτελούν ένα από αυτά τα τρόφιμα.

Δεν χρειάζεται όμως να τις αντιμετωπίζουμε σαν «προβιοτικό φάρμακο».

Η ποικιλία στη διατροφή έχει μεγαλύτερη σημασία από την αναζήτηση ενός μοναδικού θαυματουργού λαχανικού.

3. Τι γνωρίζουμε για τις μπάμιες και το σάκχαρο;

Αυτό είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία.

Οι φυτικές ίνες μπορούν γενικότερα να επιβραδύνουν την πέψη και την απορρόφηση των υδατανθράκων.

Παράλληλα, τα τελευταία χρόνια έχουν πραγματοποιηθεί κλινικές μελέτες που εξετάζουν συγκεκριμένα την επίδραση της μπάμιας σε ανθρώπους με διαβήτη τύπου 2.

Ορισμένες έχουν καταγράψει βελτίωση σε δείκτες όπως:

• η γλυκόζη νηστείας,
• η μεταγευματική γλυκόζη,
• η γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη (HbA1c).

Πρόσφατες αναλύσεις πολλών μελετών έχουν επίσης βρει πιθανό όφελος.

Υπάρχει όμως μια μεγάλη λεπτομέρεια.

Η ποιότητα και η βεβαιότητα των διαθέσιμων δεδομένων παραμένουν περιορισμένες και οι μελέτες διαφέρουν ως προς την ποσότητα και τη μορφή της μπάμιας που χρησιμοποιήθηκε.

Επομένως δεν μπορούμε να πούμε ότι ένα πιάτο μπάμιες «ρυθμίζει τον διαβήτη».

4. Αν έχετε διαβήτη, μην αντικαταστήσετε τη θεραπεία με μπάμιες

Αυτό χρειάζεται να είναι απολύτως ξεκάθαρο.

Οι μπάμιες είναι τρόφιμο και όχι υποκατάστατο της αντιδιαβητικής αγωγής.

Ένας άνθρωπος που λαμβάνει φαρμακευτική θεραπεία δεν πρέπει να μειώσει ή να διακόψει τα φάρμακά του επειδή διάβασε ότι οι μπάμιες μπορεί να επηρεάζουν το σάκχαρο.

Μάλιστα, οι περισσότερες κλινικές μελέτες που έχουν εξετάσει συμπληρώματα μπάμιας έγιναν παράλληλα με την καθιερωμένη θεραπεία και όχι αντί αυτής.

5. Τι ισχύει για τη χοληστερόλη;

Και εδώ υπάρχει ενδιαφέρον.

Οι διαλυτές φυτικές ίνες γενικά αποτελούν χρήσιμο μέρος μιας διατροφής που στοχεύει στον έλεγχο της χοληστερόλης.

Επιπλέον, πρόσφατες μετα-αναλύσεις κλινικών δοκιμών σε άτομα με προδιαβήτη ή διαβήτη έχουν βρει μειώσεις στην ολική και την LDL χοληστερόλη μετά από παρεμβάσεις με μπάμια.

Αυτό είναι ενθαρρυντικό, αλλά δεν σημαίνει ότι οι μπάμιες λειτουργούν σαν στατίνη ή ότι «καθαρίζουν τις αρτηρίες».

Χρειάζονται περισσότερες και καλύτερης ποιότητας μελέτες για να γνωρίζουμε πόσο σημαντικό είναι πραγματικά το αποτέλεσμα.

6. Τι είναι η LDL χοληστερόλη;

Η LDL συχνά αποκαλείται «κακή» χοληστερόλη.

Όταν βρίσκεται σε υψηλά επίπεδα μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία αθηρωματικών πλακών στα τοιχώματα των αρτηριών και στην αύξηση του καρδιαγγειακού κινδύνου.

Η αντιμετώπιση της υψηλής LDL μπορεί να περιλαμβάνει:

• διατροφικές αλλαγές,
• σωματική δραστηριότητα,
• διακοπή καπνίσματος,
• έλεγχο του σωματικού βάρους,
• και, όταν χρειάζεται, φαρμακευτική αγωγή.

Οι μπάμιες μπορούν να αποτελούν μέρος της διατροφής.

Δεν αντικαθιστούν όμως την ιατρική αντιμετώπιση της υψηλής χοληστερόλης.

7. Οι μπάμιες περιέχουν αντιοξειδωτικές φυτικές ενώσεις

Οι μπάμιες περιέχουν διάφορες φυτικές ενώσεις, μεταξύ των οποίων πολυφαινόλες και φλαβονοειδή.

Οι ενώσεις αυτές παρουσιάζουν αντιοξειδωτική δράση.

Τα αντιοξειδωτικά συμμετέχουν στην προστασία των κυττάρων από οξειδωτικές βλάβες.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η κατανάλωση ενός συγκεκριμένου λαχανικού «σταματά τη φλεγμονή» ή προστατεύει από όλες τις ασθένειες.

Η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη.

8. Βιταμίνη C και ανοσοποιητικό

Οι μπάμιες προσφέρουν επίσης βιταμίνη C.

Η βιταμίνη C συμμετέχει στη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, στη σύνθεση κολλαγόνου και σε άλλες λειτουργίες του οργανισμού.

Δεν σημαίνει όμως ότι όποιος τρώει μπάμιες δεν θα κρυολογήσει.

Κανένα μεμονωμένο τρόφιμο δεν «θωρακίζει» το ανοσοποιητικό.

Αυτό που έχει σημασία είναι η συνολική διατροφή και ο τρόπος ζωής.

9. Φυλλικό οξύ: Ένα ακόμη σημαντικό θρεπτικό συστατικό

Οι μπάμιες περιέχουν φυλλικό οξύ, μια βιταμίνη του συμπλέγματος Β που συμμετέχει, μεταξύ άλλων, στον σχηματισμό DNA και στην κυτταρική διαίρεση.

Το φυλλικό οξύ έχει ιδιαίτερη σημασία πριν και κατά τα πρώτα στάδια της εγκυμοσύνης.

Οι διατροφικές πηγές φυλλικού οξέος είναι σημαντικές, αλλά οι έγκυες και οι γυναίκες που σχεδιάζουν εγκυμοσύνη πρέπει να ακολουθούν τις εξατομικευμένες οδηγίες του γιατρού τους σχετικά με τη λήψη συμπληρώματος φυλλικού οξέος.

10. Τι προσφέρουν στα οστά;

Οι μπάμιες περιέχουν βιταμίνη Κ, η οποία συμμετέχει στη φυσιολογική πήξη του αίματος και έχει ρόλο στον μεταβολισμό των οστών.

Περιέχουν επίσης μικρές ποσότητες άλλων μετάλλων.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι μπάμιες από μόνες τους προλαμβάνουν την οστεοπόρωση ή «επισκευάζουν» τις αρθρώσεις.

Για την υγεία των οστών παίζουν σημαντικό ρόλο:

• η επαρκής πρόσληψη ασβεστίου,
• η βιταμίνη D,
• η επαρκής πρωτεΐνη,
• η άσκηση με αντιστάσεις και φόρτιση των οστών,
• η αποφυγή καπνίσματος,
• η ηλικία και οι ορμονικοί παράγοντες.

Άρα οι μπάμιες μπορούν να συμμετέχουν σε μια ισορροπημένη διατροφή για την υγεία των οστών, αλλά δεν αποτελούν θεραπεία για την οστεοπόρωση.

11. Και οι αρθρώσεις;

Δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία που να δείχνουν ότι η συστηματική κατανάλωση μπάμιας αποκαθιστά τους συνδετικούς ιστούς ή αντιμετωπίζει προβλήματα των αρθρώσεων.

Είναι θρεπτικό λαχανικό.

Δεν αποτελεί θεραπεία για αρθρίτιδα ή άλλες παθήσεις των αρθρώσεων.

Αν κάποιος έχει επίμονο πόνο, πρήξιμο ή δυσκαμψία στις αρθρώσεις, χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση και όχι ένα «θαυματουργό» τρόφιμο.

12. Μπορούν να βοηθήσουν στον έλεγχο του βάρους;

Οι μπάμιες έχουν χαμηλή ενεργειακή πυκνότητα και περιέχουν φυτικές ίνες.

Αυτό σημαίνει ότι μπορούν να αποτελέσουν ένα χορταστικό λαχανικό μέσα σε ένα ισορροπημένο γεύμα.

Οι φυτικές ίνες μπορούν επίσης να συμβάλουν στον κορεσμό.

Δεν προκαλούν όμως από μόνες τους απώλεια βάρους.

Το συνολικό ενεργειακό ισοζύγιο και το συνολικό διατροφικό πρότυπο παραμένουν αυτά που έχουν τη μεγαλύτερη σημασία.

13. Ο τρόπος μαγειρέματος κάνει διαφορά

Οι μπάμιες μπορούν να αποτελέσουν ένα πολύ υγιεινό πιάτο.

Στην ελληνική κουζίνα ο κλασικός συνδυασμός είναι:

μπάμιες + ντομάτα + κρεμμύδι + ελαιόλαδο.

Μπορούν επίσης να:

• ψηθούν στον φούρνο,
• μαγειρευτούν στον ατμό,
• μπουν σε λαδερά,
• προστεθούν σε σούπες και άλλα πιάτα.

Το διατροφικό αποτέλεσμα όμως εξαρτάται και από το υπόλοιπο πιάτο.

Μια πολύ μεγάλη ποσότητα λαδιού ή αλατιού αλλάζει σημαντικά το τελικό γεύμα.

14. Πώς μειώνεται η χαρακτηριστική «γλίτσα»;

Αυτό είναι το σημείο που κάνει πολλούς να εγκαταλείπουν τις μπάμιες πριν καν δοκιμάσουν δεύτερη μπουκιά.

Υπάρχουν μερικά απλά μαγειρικά τεχνάσματα που μπορούν να περιορίσουν τη βλεννώδη υφή.

Μπορεί να βοηθήσει:

• να μην κόβονται υπερβολικά πριν το μαγείρεμα,
• να μαγειρεύονται σε σχετικά υψηλή θερμοκρασία,
• να ψήνονται αντί να βράζουν για πολλή ώρα μέσα σε πολύ νερό,
• η χρήση όξινων συστατικών όπως ντομάτα ή λίγο λεμόνι, ανάλογα με τη συνταγή.

Από διατροφική άποψη πάντως, η «γλίτσα» δεν αποτελεί λόγο ανησυχίας.

Ποιοι χρειάζονται περισσότερη προσοχή;

Για τους περισσότερους ανθρώπους οι μπάμιες είναι ένα ασφαλές λαχανικό.

Υπάρχουν όμως ορισμένες περιπτώσεις στις οποίες χρειάζεται λίγη περισσότερη προσοχή.

1. Άτομα με ευαίσθητο έντερο

Οι μπάμιες περιέχουν ζυμώσιμους υδατάνθρακες και η υψηλότερη πρόσληψη φυτικών ινών μπορεί να προκαλέσει σε ορισμένους:

• φούσκωμα,
• αέρια,
• κράμπες,
• διάρροια ή άλλη γαστρεντερική ενόχληση.

Αυτό μπορεί να είναι περισσότερο αισθητό σε ανθρώπους με σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου.

Σε αυτή την περίπτωση, αντί για απόλυτους αποκλεισμούς, μπορεί να χρειάζεται εξατομίκευση της ποσότητας με τη βοήθεια γιατρού ή διαιτολόγου.

2. Αν παίρνετε βαρφαρίνη

Οι μπάμιες περιέχουν βιταμίνη Κ.

Η βιταμίνη Κ μπορεί να επηρεάσει τη δράση της βαρφαρίνης, ενός συγκεκριμένου αντιπηκτικού φαρμάκου.

Υπάρχει όμως μια πολύ συχνή παρανόηση:

οι άνθρωποι που λαμβάνουν βαρφαρίνη δεν χρειάζεται απαραίτητα να αποκλείσουν όλα τα τρόφιμα που περιέχουν βιταμίνη Κ.

Το σημαντικό είναι συνήθως η πρόσληψη βιταμίνης Κ να παραμένει σχετικά σταθερή και να αποφεύγονται μεγάλες ξαφνικές αλλαγές στη διατροφή.

Όποιος παίρνει βαρφαρίνη και θέλει να αλλάξει σημαντικά τη διατροφή του πρέπει να το συζητήσει με τον γιατρό, τον φαρμακοποιό ή το αντιπηκτικό ιατρείο του.

3. Αν παίρνετε άλλα αντιπηκτικά

Η συγκεκριμένη αλληλεπίδραση με τη βιταμίνη Κ αφορά κυρίως ανταγωνιστές της βιταμίνης Κ όπως η βαρφαρίνη.

Δεν ισχύει με τον ίδιο τρόπο για όλα τα νεότερα αντιπηκτικά.

Γι’ αυτό δεν είναι σωστό να λέμε γενικά ότι «όποιος παίρνει αντιπηκτικά δεν πρέπει να τρώει μπάμιες».

Οι οδηγίες εξαρτώνται από το συγκεκριμένο φάρμακο.

4. Αν έχετε διαβήτη και λαμβάνετε φάρμακα

Τα δεδομένα για τη μπάμια και τη γλυκόζη είναι ενδιαφέροντα, αλλά δεν αποτελούν λόγο να αλλάξει κάποιος μόνος του τη θεραπεία του.

Αν ένας άνθρωπος με διαβήτη αρχίσει να χρησιμοποιεί μεγάλες ποσότητες μπάμιας ή, ακόμη περισσότερο, συμπυκνωμένα προϊόντα ή συμπληρώματα μπάμιας με σκοπό να μειώσει το σάκχαρο, καλό είναι να το συζητήσει με τον γιατρό του.

Το λαχανικό στο πιάτο δεν είναι το ίδιο πράγμα με ένα συμπυκνωμένο συμπλήρωμα που χρησιμοποιείται σε μια κλινική μελέτη.

5. Τι ισχύει με τις πέτρες στα νεφρά;

Στο διαδίκτυο συχνά αναφέρεται ότι όλοι όσοι έχουν ιστορικό πέτρας στα νεφρά πρέπει να αποφεύγουν τις μπάμιες λόγω οξαλικών.

Αυτό είναι υπερβολικά γενικό.

Οι πέτρες στα νεφρά δεν είναι όλες ίδιες και οι διατροφικές οδηγίες εξαρτώνται από τον τύπο του λίθου, τις εξετάσεις και το συνολικό διαιτολόγιο.

Αν κάποιος έχει επαναλαμβανόμενη νεφρολιθίαση, είναι προτιμότερο να ακολουθεί τις συγκεκριμένες οδηγίες του ουρολόγου ή του διαιτολόγου του αντί να αποκλείει αυθαίρετα ολόκληρες κατηγορίες λαχανικών.

6. Αλλεργία στη μπάμια

Όπως συμβαίνει με σχεδόν κάθε τρόφιμο, αλλεργική αντίδραση είναι πιθανή, αν και δεν αποτελεί συχνό πρόβλημα.

Αν μετά την κατανάλωση εμφανιστούν συμπτώματα όπως:

• κνίδωση,
• έντονος κνησμός,
• πρήξιμο στα χείλη, στη γλώσσα ή στον λαιμό,
• δυσκολία στην αναπνοή,

η σοβαρή αλλεργική αντίδραση χρειάζεται άμεση ιατρική αντιμετώπιση.

Μπάμιες και «νερό μπάμιας»: Είναι το ίδιο;

Τα τελευταία χρόνια έχει γίνει δημοφιλές στα social media το λεγόμενο okra water, δηλαδή νερό μέσα στο οποίο έχουν μουλιάσει κομμένες μπάμιες.

Συχνά παρουσιάζεται ως φυσικό «φάρμακο» για το σάκχαρο, την απώλεια βάρους, τη γονιμότητα και πολλά άλλα.

Δεν υπάρχουν επαρκή κλινικά δεδομένα που να δικαιολογούν τέτοιες υποσχέσεις.

Το να φάμε ολόκληρο το λαχανικό έχει ένα ξεκάθαρο πλεονέκτημα:

λαμβάνουμε και τις φυτικές ίνες και τα υπόλοιπα θρεπτικά συστατικά του.

Φρέσκες ή κατεψυγμένες;

Δεν χρειάζεται να υπάρχουν φρέσκες μπάμιες στην αγορά για να τις βάλουμε στο τραπέζι.

Οι κατεψυγμένες μπάμιες μπορούν να αποτελέσουν μια πρακτική και θρεπτική επιλογή.

Το σημαντικότερο είναι τι άλλο περιέχει το προϊόν και πώς θα μαγειρευτεί.

Πόσο συχνά πρέπει να τις τρώμε;

Δεν υπάρχει κάποια επιστημονικά καθορισμένη «δόση μπάμιας» που πρέπει να τρώει ένας υγιής άνθρωπος κάθε ημέρα.

Και δεν υπάρχει λόγος να τις καταναλώνουμε καθημερινά για να έχουμε μια ισορροπημένη διατροφή.

Το σημαντικότερο είναι η ποικιλία.

Μπάμιες, μπρόκολο, ντομάτες, πιπεριές, κολοκύθια, καρότα, χόρτα και πολλά άλλα λαχανικά μπορούν να εναλλάσσονται μέσα στην εβδομάδα.

Τι δείχνουν τελικά οι έρευνες;

Οι μπάμιες είναι ένα θρεπτικό λαχανικό με φυτικές ίνες και χρήσιμα μικροθρεπτικά συστατικά.

Παράλληλα, κλινικές μελέτες και μετα-αναλύσεις έχουν βρει ενδιαφέρουσες ενδείξεις ότι προϊόντα μπάμιας μπορεί να επηρεάζουν θετικά τη γλυκόζη και ορισμένους δείκτες λιπιδίων σε ανθρώπους με διαβήτη.

Τα στοιχεία όμως δεν είναι ακόμη αρκετά ισχυρά ώστε να αντιμετωπίζουμε τη μπάμια σαν θεραπεία.

Αυτό είναι και το σημείο στο οποίο συχνά τα social media κάνουν το επιστημονικό εύρημα μεγαλύτερο από όσο πραγματικά είναι.

Συμπέρασμα

Οι μπάμιες δεν είναι «θαυματουργή τροφή».

Είναι όμως ένα θρεπτικό και οικονομικό λαχανικό που αξίζει να υπάρχει σε μια ποικίλη διατροφή.

Προσφέρουν φυτικές ίνες, βιταμίνη C, βιταμίνη Κ, φυλλικό οξύ και διάφορες φυτικές ενώσεις.

Οι φυτικές ίνες τους μπορούν να υποστηρίξουν τη φυσιολογική λειτουργία του εντέρου, ενώ νεότερες έρευνες εξετάζουν πιθανές θετικές επιδράσεις στη γλυκόζη και τη χοληστερόλη.

Το σημαντικό είναι να μην μετατρέπουμε ένα υγιεινό τρόφιμο σε «φάρμακο».

Οι μπάμιες δεν αντικαθιστούν φαρμακευτική αγωγή για διαβήτη, υψηλή χοληστερόλη ή οποιαδήποτε άλλη πάθηση.

Αλλά σε ένα ισορροπημένο πιάτο, μαζί με πολλά διαφορετικά λαχανικά και άλλα θρεπτικά τρόφιμα, έχουν σίγουρα μια θέση.

Σημαντική σημείωση: Το άρθρο έχει αποκλειστικά ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί εξατομικευμένη ιατρική ή διατροφική συμβουλή. Άτομα που λαμβάνουν βαρφαρίνη, φάρμακα για τον διαβήτη ή έχουν ειδικές παθήσεις πρέπει να συζητούν σημαντικές αλλαγές στη διατροφή ή τη χρήση συμπληρωμάτων με τον γιατρό ή τον διαιτολόγο τους.

Πηγές: Δημοσιευμένες τυχαιοποιημένες κλινικές μελέτες και συστηματικές ανασκοπήσεις για Abelmoschus esculentus, PubMed, NHS.