Τσάι από φύλλα μουριάς: Το άγνωστο ρόφημα που συνδέθηκε με το ασβέστιο και τα οστά – Τι ισχύει πραγματικά

 

Ένα σχετικά άγνωστο ρόφημα έχει γίνει ιδιαίτερα δημοφιλές τα τελευταία χρόνια, με δημοσιεύματα να υποστηρίζουν ότι περιέχει ακόμη και «22 φορές περισσότερο ασβέστιο από το γάλα» και ότι μπορεί να αποτελέσει φυσικό σύμμαχο απέναντι στην οστεοπόρωση.

Πρόκειται για το τσάι από φύλλα μουριάς, ένα αφέψημα που παρασκευάζεται από τα φύλλα του φυτού Morus και χρησιμοποιείται εδώ και πολλά χρόνια σε παραδοσιακά συστήματα διατροφής και βοτανοθεραπείας, ιδιαίτερα στην Ασία.

Το ενδιαφέρον γύρω από τη μουριά δεν είναι εντελώς αδικαιολόγητο.

Τα φύλλα της περιέχουν διάφορα μέταλλα και φυτικές βιοδραστικές ενώσεις και έχουν αποτελέσει αντικείμενο επιστημονικής έρευνας.

Υπάρχει όμως μια μεγάλη διαφορά ανάμεσα στο:

«τα φύλλα της μουριάς περιέχουν ασβέστιο»

και στο:

«ένα φλιτζάνι τσάι μουριάς έχει 22 φορές περισσότερο ασβέστιο από ένα ποτήρι γάλα».

Και αυτή η διαφορά αξίζει να εξηγηθεί.

Τι είναι το τσάι από φύλλα μουριάς;

Το ρόφημα δεν παρασκευάζεται από τα γνωστά μούρα που τρώμε το καλοκαίρι.

Παρασκευάζεται από τα φύλλα της μουριάς, τα οποία αποξηραίνονται και στη συνέχεια χρησιμοποιούνται για έγχυμα.

Διαφορετικά είδη του γένους Morus χρησιμοποιούνται σε διάφορες χώρες, μεταξύ των οποίων η μαύρη μουριά (Morus nigra) και η λευκή μουριά (Morus alba).

Τα φύλλα μουριάς έχουν χρησιμοποιηθεί παραδοσιακά στην Ασία και περιέχουν:

• μέταλλα,
• πολυφαινόλες,
• φλαβονοειδή,
• διάφορες φυτικές αντιοξειδωτικές ενώσεις.

Αυτός είναι ένας από τους λόγους που οι επιστήμονες εξετάζουν εδώ και χρόνια τις πιθανές επιδράσεις των φύλλων μουριάς στον μεταβολισμό και σε άλλες λειτουργίες του οργανισμού.

Έχει πράγματι 22 φορές περισσότερο ασβέστιο από το γάλα;

Αυτός είναι ο ισχυρισμός που έκανε το συγκεκριμένο τσάι viral.

Αναπαράγεται σε αρκετά δημοσιεύματα στο διαδίκτυο, σύμφωνα με τα οποία τα φύλλα της μαύρης μουριάς περιέχουν εντυπωσιακά υψηλές συγκεντρώσεις ασβεστίου.

Το πρόβλημα είναι ότι δεν εντοπίζεται ισχυρή επιστημονική τεκμηρίωση που να αποδεικνύει ότι ένα συνηθισμένο φλιτζάνι τσάι μουριάς παρέχει 22 φορές περισσότερο ασβέστιο από ένα ποτήρι γάλα.

Και υπάρχει ένας πολύ σημαντικός λόγος.

Άλλο πράγμα είναι η περιεκτικότητα ενός αποξηραμένου φύλλου σε ένα μέταλλο και άλλο η ποσότητα αυτού του μετάλλου που περνά τελικά στο νερό όταν παρασκευάζουμε ένα έγχυμα.

Το λάθος που γίνεται συχνά με τα αφεψήματα

Ας πάρουμε ένα απλό παράδειγμα.

Αν 100 γραμμάρια ενός αποξηραμένου φυτού περιέχουν μεγάλη ποσότητα ενός μετάλλου, αυτό δεν σημαίνει ότι ένα φλιτζάνι τσάι από λίγα γραμμάρια του φυτού περιέχει την ίδια ποσότητα.

Για να γνωρίζουμε πόσο ασβέστιο παίρνουμε πραγματικά από το ρόφημα πρέπει να γνωρίζουμε:

• πόσα γραμμάρια φύλλων χρησιμοποιήθηκαν,
• την πραγματική περιεκτικότητά τους σε ασβέστιο,
• πόσο νερό χρησιμοποιήθηκε,
• τη θερμοκρασία και τον χρόνο εκχύλισης,
• πόσο από το ασβέστιο πέρασε τελικά από τα φύλλα στο νερό.

Γι’ αυτό μια σύγκριση «φύλλα εναντίον γάλακτος» δεν μπορεί αυτομάτως να μετατραπεί σε σύγκριση «ένα φλιτζάνι τσάι εναντίον ενός ποτηριού γάλακτος».

Γιατί το ασβέστιο είναι τόσο σημαντικό για τα οστά;

Εδώ η επιστήμη είναι πολύ πιο ξεκάθαρη.

Το ασβέστιο αποτελεί βασικό δομικό συστατικό των οστών και των δοντιών.

Παράλληλα συμμετέχει:

• στη λειτουργία των μυών,
• στη μετάδοση νευρικών σημάτων,
• στην πήξη του αίματος,
• σε πολλές κυτταρικές λειτουργίες.

Ο οργανισμός διατηρεί πολύ αυστηρά τα επίπεδα ασβεστίου στο αίμα.

Όταν η διατροφική πρόσληψη δεν επαρκεί για μεγάλο χρονικό διάστημα, το σώμα μπορεί να χρησιμοποιήσει αποθέματα ασβεστίου από τα οστά.

Γι’ αυτό η επαρκής πρόσληψη ασβεστίου σε όλη τη διάρκεια της ζωής αποτελεί ένα από τα στοιχεία που συμβάλλουν στη διατήρηση της οστικής υγείας.

Αρκεί όμως μόνο το ασβέστιο για να μην πάθουμε οστεοπόρωση;

Όχι.

Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο σημείο του άρθρου.

Η οστεοπόρωση δεν προκαλείται απλώς επειδή κάποιος «δεν έφαγε αρκετό ασβέστιο».

Πρόκειται για σύνθετη νόσο κατά την οποία μειώνεται η αντοχή των οστών και αυξάνεται ο κίνδυνος κατάγματος.

Στον κίνδυνο παίζουν ρόλο μεταξύ άλλων:

• η ηλικία,
• το φύλο,
• η εμμηνόπαυση και οι ορμονικές μεταβολές,
• η κληρονομικότητα,
• η πρόσληψη ασβεστίου και βιταμίνης D,
• η σωματική δραστηριότητα,
• το κάπνισμα,
• η κατανάλωση αλκοόλ,
• το χαμηλό σωματικό βάρος σε ορισμένες περιπτώσεις,
• ορισμένες παθήσεις,
• η μακροχρόνια χρήση συγκεκριμένων φαρμάκων.

Άρα ούτε το γάλα ούτε κάποιο τσάι μπορούν από μόνα τους να «εξασφαλίσουν» ότι κάποιος δεν θα εμφανίσει οστεοπόρωση.

Και η βιταμίνη D;

Η βιταμίνη D είναι εξαιρετικά σημαντική για την οστική υγεία, μεταξύ άλλων επειδή συμβάλλει στη φυσιολογική απορρόφηση του ασβεστίου.

Έτσι, ακόμη κι αν η διατροφή περιέχει ασβέστιο, η συνολική εικόνα της οστικής υγείας είναι πολύ πιο σύνθετη.

Ασβέστιο, βιταμίνη D, επαρκής πρωτεΐνη και σωματική δραστηριότητα λειτουργούν μέσα σε ένα πολύ μεγαλύτερο «παζλ».

Το τσάι μουριάς μπορεί να θεραπεύσει την οστεοπόρωση;

Με τα σημερινά επιστημονικά δεδομένα, όχι.

Δεν υπάρχουν επαρκείς κλινικές αποδείξεις που να μας επιτρέπουν να παρουσιάσουμε το τσάι από φύλλα μουριάς ως θεραπεία της οστεοπόρωσης.

Υπάρχουν εργαστηριακές και ζωικές έρευνες πάνω σε φυτικές ενώσεις και την οστική υγεία, καθώς και γενικότερο ερευνητικό ενδιαφέρον για φυτικά προϊόντα.

Αυτό όμως δεν είναι το ίδιο με μια καλά σχεδιασμένη κλινική μελέτη που αποδεικνύει ότι ένα συγκεκριμένο τσάι προλαμβάνει κατάγματα ή θεραπεύει ανθρώπους με οστεοπόρωση.

Η μελέτη με τα κατάγματα που έγινε viral

Σε δημοσιεύματα γύρω από το συγκεκριμένο τσάι αναφέρεται πείραμα σε ζώα στο οποίο εξετάστηκε η επίδραση παρασκευάσματος μουριάς στην αποκατάσταση των οστών.

Ακόμη και όταν μια ζωική μελέτη παρουσιάζει θετικά αποτελέσματα, όμως, πρέπει να θυμόμαστε κάτι βασικό:

τα αποτελέσματα σε αρουραίους ή άλλα πειραματόζωα δεν αποδεικνύουν ότι το ίδιο αποτέλεσμα θα εμφανιστεί στους ανθρώπους.

Οι ζωικές μελέτες είναι πολύτιμες για να δημιουργούν ερευνητικές υποθέσεις.

Στη συνέχεια όμως χρειάζονται σωστά σχεδιασμένες ανθρώπινες κλινικές δοκιμές.

Γι’ αυτό ο ισχυρισμός ότι «σε έναν μήνα το τσάι αναδομεί τα οστά» δεν πρέπει να μεταφέρεται ως δεδομένο για τον άνθρωπο.

Μπορεί ένα κάταγμα να «αναγεννηθεί» πίνοντας τσάι;

Όχι με τον τρόπο που συχνά παρουσιάζεται σε διαδικτυακούς τίτλους.

Η επούλωση ενός κατάγματος είναι σύνθετη βιολογική διαδικασία.

Απαιτεί:

• σωστή ιατρική αντιμετώπιση,
• σταθεροποίηση όπου απαιτείται,
• χρόνο,
• επαρκή θρέψη,
• και παρακολούθηση της πορείας της επούλωσης.

Η σωστή διατροφή βοηθά τον οργανισμό να διαθέτει τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά.

Κανένα τσάι όμως δεν αντικαθιστά την ορθοπεδική αντιμετώπιση ενός κατάγματος.

Πού βρίσκουμε πραγματικά ασβέστιο;

Τα γαλακτοκομικά δεν είναι η μοναδική πηγή ασβεστίου.

Ανάλογα με τη συνολική διατροφή, ασβέστιο μπορούμε να πάρουμε από:

• γάλα,
• γιαούρτι,
• τυριά,
• ορισμένα μικρά ψάρια που καταναλώνονται μαζί με το κόκαλο,
• ορισμένα πράσινα λαχανικά,
• όσπρια,
• ξηρούς καρπούς και σπόρους,
• τρόφιμα και φυτικά ροφήματα εμπλουτισμένα με ασβέστιο.

Το σημαντικό δεν είναι να αναζητούμε μία «θαυματουργή» πηγή.

Σημασία έχει η συνολική ημερήσια πρόσληψη και το πόσο καλά μπορεί να αξιοποιήσει ο οργανισμός το ασβέστιο.

Το γάλα παραμένει καλή πηγή ασβεστίου;

Ναι.

Η εμφάνιση ενός φυτικού τροφίμου με ενδιαφέρον διατροφικό προφίλ δεν σημαίνει ότι το γάλα ξαφνικά έχασε τη διατροφική του αξία.

Το γάλα και άλλα γαλακτοκομικά αποτελούν πρακτικές πηγές ασβεστίου και πρωτεΐνης για όσους τα καταναλώνουν και τα ανέχονται.

Από την άλλη, άνθρωποι που δεν καταναλώνουν γαλακτοκομικά μπορούν να καλύψουν τις ανάγκες τους και από άλλες κατάλληλες πηγές.

Δεν χρειάζεται λοιπόν να μετατρέψουμε τη συζήτηση σε «τσάι εναντίον γάλακτος».

Τι άλλο μελετούν οι επιστήμονες στα φύλλα μουριάς;

Τα φύλλα μουριάς έχουν προσελκύσει ιδιαίτερο ερευνητικό ενδιαφέρον για έναν άλλο λόγο.

Περιέχουν διάφορες βιοδραστικές ενώσεις που εξετάζονται για πιθανές επιδράσεις στον μεταβολισμό των υδατανθράκων και στη μεταγευματική αύξηση της γλυκόζης.

Υπάρχουν επίσης μελέτες γύρω από:

• την αντιοξειδωτική δράση ορισμένων συστατικών,
• τον μεταβολισμό της γλυκόζης,
• τα λιπίδια του αίματος,
• άλλους καρδιομεταβολικούς δείκτες.

Και εδώ όμως χρειάζεται η ίδια προσοχή.

«Μελετάται για πιθανό όφελος» δεν σημαίνει «θεραπεύει».

Προσοχή ιδιαίτερα σε όσους παίρνουν φάρμακα για το σάκχαρο

Επειδή τα προϊόντα φύλλων μουριάς μπορεί να επηρεάζουν τη μεταγευματική γλυκόζη, άνθρωποι που λαμβάνουν φάρμακα για τον διαβήτη χρειάζονται μεγαλύτερη προσοχή με συμπυκνωμένα εκχυλίσματα ή συστηματική χρήση.

Δεν είναι καλή ιδέα να χρησιμοποιείται ένα φυτικό προϊόν με σκοπό να «ρίξει το σάκχαρο» χωρίς να το γνωρίζει ο γιατρός.

Και φυσικά:

κανένα τσάι δεν αντικαθιστά την αντιδιαβητική αγωγή.

Υπάρχουν παρενέργειες;

Το ότι κάτι είναι φυτικό δεν σημαίνει ότι είναι αυτομάτως κατάλληλο για όλους.

Από προϊόντα μουριάς έχουν αναφερθεί κυρίως γαστρεντερικές ενοχλήσεις, όπως:

• φούσκωμα,
• ναυτία,
• διάρροια ή άλλες μεταβολές στις κενώσεις.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται με συμπληρώματα και συμπυκνωμένα εκχυλίσματα, τα οποία δεν είναι το ίδιο πράγμα με ένα απλό φλιτζάνι αφεψήματος.

Έγκυες ή θηλάζουσες γυναίκες και άνθρωποι που λαμβάνουν χρόνια φαρμακευτική αγωγή καλό είναι να συμβουλεύονται επαγγελματία υγείας πριν χρησιμοποιήσουν συστηματικά φυτικά σκευάσματα.

Πώς παρασκευάζεται το τσάι από φύλλα μουριάς;

Αν κάποιος θέλει απλώς να το δοκιμάσει ως ρόφημα, η ασφαλέστερη πρακτική είναι να ακολουθήσει τις οδηγίες του συγκεκριμένου συσκευασμένου προϊόντος που αγοράζει.

Η περιεκτικότητα και η επεξεργασία των αποξηραμένων φύλλων μπορεί να διαφέρουν σημαντικά μεταξύ προϊόντων.

Δεν υπάρχει επιστημονικά καθιερωμένη «δόση τσαγιού μουριάς» για την πρόληψη ή τη θεραπεία της οστεοπόρωσης.

Γι’ αυτό δεν υπάρχει λόγος να χρησιμοποιούνται υπερβολικές ποσότητες με την ιδέα ότι «περισσότερο σημαίνει καλύτερο».

Τι προστατεύει πραγματικά τα οστά όσο μεγαλώνουμε;

Αν ο στόχος είναι η προστασία από την οστεοπόρωση, η επιστήμη έχει πολύ πιο ισχυρά δεδομένα για ορισμένες βασικές συνήθειες.

Σημαντικά είναι:

• η επαρκής πρόσληψη ασβεστίου,
• η επάρκεια βιταμίνης D,
• η επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης,
• η άσκηση με φόρτιση του σκελετού, όπως το περπάτημα,
• οι ασκήσεις αντίστασης και ενδυνάμωσης, ανάλογα με την κατάσταση του ατόμου,
• η αποφυγή καπνίσματος,
• ο περιορισμός της υπερβολικής κατανάλωσης αλκοόλ,
• η πρόληψη των πτώσεων στις μεγαλύτερες ηλικίες.

Σε άτομα που έχουν ήδη οστεοπόρωση μπορεί να απαιτείται και ειδική φαρμακευτική θεραπεία.

Η οστεοπόρωση μπορεί να υπάρχει χωρίς κανένα σύμπτωμα

Αυτό είναι πολύ πιο σημαντικό από οποιοδήποτε «θαυματουργό» τσάι.

Η οστεοπόρωση συχνά χαρακτηρίζεται ως σιωπηλή νόσος επειδή η απώλεια οστικής μάζας μπορεί να εξελίσσεται χωρίς εμφανή συμπτώματα.

Σε ορισμένους ανθρώπους το πρώτο σημάδι μπορεί να είναι ένα κάταγμα μετά από σχετικά μικρό τραυματισμό.

Γι’ αυτό άτομα με αυξημένο κίνδυνο πρέπει να συζητούν με τον γιατρό τους αν χρειάζονται έλεγχο οστικής πυκνότητας.

Άρα αξίζει να πίνουμε τσάι μουριάς;

Μπορεί να αποτελέσει ένα ακόμη φυτικό ρόφημα στη διατροφή κάποιου που του αρέσει και δεν έχει αντένδειξη.

Τα φύλλα της μουριάς έχουν ενδιαφέρουσα χημική και διατροφική σύσταση και συνεχίζουν να μελετώνται.

Δεν χρειάζεται όμως να του αποδώσουμε ιδιότητες που δεν έχουν ακόμη αποδειχθεί.

Το τσάι μουριάς δεν έχει αποδειχθεί ότι θεραπεύει την οστεοπόρωση.

Δεν έχει αποδειχθεί ότι αναδομεί ανθρώπινα οστά μέσα σε 30 ημέρες.

Και ο πολυδιαφημισμένος ισχυρισμός ότι ένα φλιτζάνι περιέχει «22 φορές περισσότερο ασβέστιο από ένα ποτήρι γάλα» δεν υποστηρίζεται επαρκώς από αξιόπιστα δεδομένα για το ίδιο το έτοιμο ρόφημα.

Το συμπέρασμα

Το τσάι από φύλλα μουριάς είναι ένα ενδιαφέρον παραδοσιακό ρόφημα που έχει βρεθεί ξανά στο προσκήνιο λόγω των συστατικών των φύλλων του.

Τα οστά μας όμως δεν χτίζονται από ένα μόνο τρόφιμο ή ρόφημα.

Χρειάζονται επαρκές ασβέστιο, βιταμίνη D, πρωτεΐνη, κίνηση και συνολικά σωστή διατροφή.

Και όταν υπάρχει ήδη οστεοπόρωση, χρειάζεται σωστή διάγνωση και εξατομικευμένη αντιμετώπιση.

Το τσάι μπορεί να μείνει στο φλιτζάνι.

Το «θαυματουργό φάρμακο για τα οστά» καλύτερα να μείνει έξω από αυτό.

Σημαντική σημείωση: Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή, διάγνωση ή θεραπεία. Άτομα με οστεοπόρωση ή αυξημένο κίνδυνο κατάγματος πρέπει να ακολουθούν τις οδηγίες του θεράποντος ιατρού τους.