7 τροφές που κάνουν καλό στα μάτια και την όραση – Τα θρεπτικά συστατικά που αξίζει να γνωρίζετε
Μπορεί αυτό που βάζουμε καθημερινά στο πιάτο μας να επηρεάσει την υγεία των ματιών μας; Η απάντηση είναι ναι, αρκεί να μην περιμένουμε «θαύματα». Ορισμένες τροφές περιέχουν βιταμίνη Α, λουτεΐνη, ζεαξανθίνη, βιταμίνες C και E, ψευδάργυρο και ωμέγα-3 λιπαρά οξέα, συστατικά που συμμετέχουν στη φυσιολογική λειτουργία των ματιών.
Τα μάτια είναι από τα πιο σύνθετα όργανα του ανθρώπινου σώματος και η καλή τους λειτουργία εξαρτάται από πολλούς παράγοντες.
Η ηλικία, τα γονίδια, το κάπνισμα, ο διαβήτης, η αρτηριακή πίεση, η έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία αλλά και η συνολική διατροφή μπορούν να επηρεάσουν την υγεία των ματιών.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι υπάρχει κάποια «μαγική» τροφή που αποκαθιστά την όραση.
Η σωστή διατροφή δεν μπορεί να διορθώσει τη μυωπία, την υπερμετρωπία, τον αστιγματισμό ή την πρεσβυωπία.
Μπορεί όμως να προσφέρει στον οργανισμό θρεπτικά συστατικά που χρειάζονται τα μάτια και να αποτελεί μέρος ενός συνολικά υγιεινού τρόπου ζωής.
Γιατί η διατροφή έχει σημασία για τα μάτια
Ο αμφιβληστροειδής, ο φακός και οι υπόλοιπες δομές του ματιού χρειάζονται συγκεκριμένα θρεπτικά συστατικά για να λειτουργούν φυσιολογικά.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η βιταμίνη Α.
Η βιταμίνη Α είναι απαραίτητη για τη φυσιολογική λειτουργία του αμφιβληστροειδούς και ιδιαίτερα για την όραση σε συνθήκες χαμηλού φωτισμού.
Αντίστοιχα, η λουτεΐνη και η ζεαξανθίνη είναι καροτενοειδή που συγκεντρώνονται στον αμφιβληστροειδή και ιδιαίτερα στην ωχρά κηλίδα.
Γι’ αυτό και μια διατροφή που περιλαμβάνει διαφορετικά λαχανικά, φρούτα, ψάρια, αυγά και ξηρούς καρπούς μπορεί να προσφέρει ένα ευρύ φάσμα συστατικών σημαντικών για τα μάτια.
1. Καρότα: Η κλασική τροφή που συνδέσαμε με την όραση
Όταν ακούμε «τροφές για τα μάτια», το πρώτο πράγμα που έρχεται στο μυαλό των περισσότερων είναι τα καρότα.
Και υπάρχει επιστημονικός λόγος.
Τα καρότα είναι πλούσια σε β-καροτένιο, μια φυτική χρωστική που ο οργανισμός μπορεί να μετατρέψει σε βιταμίνη Α.
Η βιταμίνη Α είναι απαραίτητη για τη φυσιολογική όραση.
Συμμετέχει στη δημιουργία ουσιών που επιτρέπουν στον αμφιβληστροειδή να αντιλαμβάνεται το φως.
Η σοβαρή έλλειψη βιταμίνης Α μπορεί πράγματι να οδηγήσει σε προβλήματα όρασης, με ένα από τα χαρακτηριστικότερα να είναι η δυσκολία όρασης σε χαμηλό φωτισμό.
Τα καρότα όμως δεν κάνουν την όραση «σούπερ»
Εδώ υπάρχει ένας παλιός μύθος.
Αν κάποιος έχει ήδη επαρκή πρόσληψη βιταμίνης Α, το να αρχίσει να τρώει τεράστιες ποσότητες καρότων δεν πρόκειται να του δώσει καλύτερη όραση από τη φυσιολογική.
Με άλλα λόγια:
τα καρότα υποστηρίζουν τη φυσιολογική λειτουργία των ματιών, αλλά δεν διορθώνουν τα γυαλιά μας.
Καλές πηγές β-καροτενίου είναι επίσης οι γλυκοπατάτες, η κολοκύθα και άλλα πορτοκαλί ή σκούρα πράσινα λαχανικά.
2. Σπανάκι και πράσινα φυλλώδη λαχανικά
Το σπανάκι, το kale και άλλα σκούρα πράσινα φυλλώδη λαχανικά έχουν ένα ιδιαίτερο πλεονέκτημα.
Περιέχουν σημαντικές ποσότητες λουτεΐνης και ζεαξανθίνης.
Πρόκειται για δύο καροτενοειδή που βρίσκονται φυσιολογικά στον αμφιβληστροειδή και στον φακό του ματιού.
Ιδιαίτερα υψηλές συγκεντρώσεις τους βρίσκονται στην ωχρά κηλίδα, το μικρό αλλά εξαιρετικά σημαντικό τμήμα του αμφιβληστροειδούς που είναι υπεύθυνο για την καθαρή κεντρική όραση.
Οι ουσίες αυτές λειτουργούν ως αντιοξειδωτικά και συμμετέχουν στο φιλτράρισμα φωτός υψηλής ενέργειας.
Τι έδειξαν οι μεγάλες μελέτες AREDS2
Η λουτεΐνη και η ζεαξανθίνη έχουν μελετηθεί ιδιαίτερα στο πλαίσιο της ηλικιακής εκφύλισης της ωχράς κηλίδας.
Στη μεγάλη μελέτη AREDS2 εξετάστηκαν περισσότεροι από 4.000 άνθρωποι με συγκεκριμένα στάδια ηλικιακής εκφύλισης της ωχράς κηλίδας.
Τα αποτελέσματα βοήθησαν στη δημιουργία της σημερινής σύνθεσης AREDS2, στην οποία η λουτεΐνη και η ζεαξανθίνη αντικατέστησαν το β-καροτένιο.
Υπάρχει όμως μια πολύ σημαντική λεπτομέρεια:
η ειδική σύνθεση AREDS2 δεν προορίζεται για όλους.
Χρησιμοποιείται σε συγκεκριμένους ασθενείς με ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας έπειτα από σύσταση οφθαλμιάτρου.
Δεν έχει αποδειχθεί ότι εμποδίζει την εμφάνιση της νόσου σε ανθρώπους που δεν την έχουν.
3. Σολομός, σαρδέλες και άλλα λιπαρά ψάρια
Ο σολομός, οι σαρδέλες, το σκουμπρί και άλλα λιπαρά ψάρια είναι γνωστά για την περιεκτικότητά τους σε ωμέγα-3 λιπαρά οξέα.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τα μάτια έχει το DHA.
Το DHA αποτελεί φυσικό συστατικό των κυτταρικών μεμβρανών και βρίσκεται σε υψηλές συγκεντρώσεις στον αμφιβληστροειδή.
Τα ψάρια αποτελούν επίσης μέρος ενός διατροφικού προτύπου που συνδέεται γενικότερα με καλύτερη καρδιαγγειακή υγεία.
Και αυτό έχει σημασία και για τα μάτια, καθώς ο αμφιβληστροειδής εξαρτάται από ένα εξαιρετικά λεπτό δίκτυο αιμοφόρων αγγείων.
Τι ισχύει για τα ωμέγα-3 και την ωχρά κηλίδα
Παρατηρητικές μελέτες έχουν βρει συσχετίσεις ανάμεσα στην κατανάλωση ψαριών ή ωμέγα-3 και χαμηλότερο κίνδυνο ορισμένων οφθαλμικών προβλημάτων.
Όμως αυτό δεν σημαίνει ότι τα συμπληρώματα ιχθυελαίου κάνουν το ίδιο.
Στην AREDS2, η προσθήκη συμπληρωμάτων ωμέγα-3 στην ειδική σύνθεση δεν μείωσε περαιτέρω τον κίνδυνο εξέλιξης της ηλικιακής εκφύλισης της ωχράς κηλίδας.
Άρα:
ψάρι στο πλαίσιο μιας υγιεινής διατροφής, ναι. Συμπλήρωμα ωμέγα-3 ως «φάρμακο για τα μάτια», όχι χωρίς συγκεκριμένο λόγο και ιατρική συμβουλή.
4. Αυγά: Μικρά αλλά γεμάτα χρήσιμα συστατικά
Τα αυγά είναι ακόμη μία ενδιαφέρουσα τροφή για την υγεία των ματιών.
Ο κρόκος περιέχει λουτεΐνη και ζεαξανθίνη.
Παρέχει επίσης βιταμίνη Α και άλλα θρεπτικά συστατικά.
Το ενδιαφέρον με τα αυγά είναι ότι τα καροτενοειδή τους βρίσκονται μέσα σε ένα τρόφιμο που περιέχει και λίπος, κάτι που μπορεί να βοηθήσει στην απορρόφησή τους.
Δεν χρειάζεται βέβαια να τρώει κάποιος απεριόριστες ποσότητες αυγών «για τα μάτια».
Το όφελος βρίσκεται στη συνολική ποιότητα της διατροφής και όχι σε μία συγκεκριμένη τροφή.
5. Πορτοκάλια, λεμόνια και άλλα τρόφιμα με βιταμίνη C
Τα εσπεριδοειδή είναι πλούσιες πηγές βιταμίνης C.
Η βιταμίνη C είναι αντιοξειδωτική ουσία και βρίσκεται σε υψηλές συγκεντρώσεις σε ορισμένους ιστούς του ματιού.
Πορτοκάλια, μανταρίνια, λεμόνια, ακτινίδια, φράουλες και πιπεριές μπορούν να βοηθήσουν στην κάλυψη των καθημερινών αναγκών μας.
Η βιταμίνη C αποτελεί επίσης ένα από τα συστατικά της ειδικής φόρμουλας AREDS2.
Μπορεί ένα πορτοκάλι να αποτρέψει τον καταρράκτη;
Όχι τόσο απλά.
Ο καταρράκτης σχετίζεται κυρίως με την ηλικία, αλλά επηρεάζεται και από παράγοντες όπως το κάπνισμα, ο διαβήτης, η έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία και ορισμένα φάρμακα.
Μια διατροφή πλούσια σε φρούτα και λαχανικά αποτελεί καλή επιλογή για τη συνολική υγεία.
Δεν μπορούμε όμως να υποσχεθούμε ότι η κατανάλωση μιας συγκεκριμένης τροφής θα αποτρέψει τον καταρράκτη.
Μάλιστα, στις μεγάλες μελέτες AREDS, οι υψηλές δόσεις αντιοξειδωτικών συμπληρωμάτων δεν απέτρεψαν συνολικά την εμφάνιση καταρράκτη.
6. Αμύγδαλα, ξηροί καρποί και σπόροι
Τα αμύγδαλα, οι ηλιόσποροι, τα φουντούκια και άλλοι ξηροί καρποί ή σπόροι μπορούν να αποτελέσουν καλές πηγές βιταμίνης Ε.
Η βιταμίνη Ε είναι λιποδιαλυτή αντιοξειδωτική βιταμίνη που βοηθά στην προστασία των κυτταρικών μεμβρανών από οξειδωτικές βλάβες.
Τα αμύγδαλα ειδικά είναι ιδιαίτερα πλούσια σε αυτή.
Μια μικρή χούφτα ανάλατων ξηρών καρπών μπορεί να αποτελέσει εύκολο σνακ και παράλληλα να προσφέρει καλά λιπαρά και άλλα θρεπτικά συστατικά.
Και εδώ όμως χρειάζεται μέτρο.
Οι ξηροί καρποί έχουν υψηλή ενεργειακή πυκνότητα, οπότε δεν χρειάζεται να καταναλώνονται σε τεράστιες ποσότητες για να είναι ωφέλιμοι.
7. Γλυκοπατάτες και άλλα πορτοκαλί λαχανικά
Οι γλυκοπατάτες μοιράζονται ένα σημαντικό χαρακτηριστικό με τα καρότα:
το έντονο πορτοκαλί τους χρώμα προέρχεται σε μεγάλο βαθμό από καροτενοειδή όπως το β-καροτένιο.
Ο οργανισμός μπορεί να χρησιμοποιήσει το β-καροτένιο για την παραγωγή βιταμίνης Α.
Παρόμοια θρεπτικά συστατικά βρίσκουμε στην κολοκύθα και σε άλλα πορτοκαλί λαχανικά.
Αυτός είναι και ένας λόγος που οι ειδικοί συστήνουν γενικότερα να καταναλώνουμε λαχανικά διαφορετικών χρωμάτων.
Κάθε χρώμα συχνά «κρύβει» διαφορετικό μείγμα φυτικών ενώσεων.
Και τι έγινε με τα μούρα και το μπρόκολο;
Στο αρχικό κείμενο αναφέρονταν επίσης το μπρόκολο και τα μούρα.
Και αυτά μπορούν κάλλιστα να βρίσκονται σε μια διατροφή φιλική προς τα μάτια.
Το μπρόκολο παρέχει μεταξύ άλλων βιταμίνη C και καροτενοειδή.
Οι φράουλες παρέχουν σημαντικές ποσότητες βιταμίνης C, ενώ τα βατόμουρα και άλλα μούρα είναι πλούσια σε διαφορετικές πολυφαινόλες.
Δεν υπάρχει όμως καλή απόδειξη ότι ένα συγκεκριμένο μούρο «βελτιώνει την όραση».
Ο λόγος που αξίζει να τα καταναλώνουμε είναι πολύ πιο απλός:
η ποικιλία φρούτων και λαχανικών βοηθά να λαμβάνουμε ένα ευρύτερο φάσμα θρεπτικών συστατικών.
Η αλήθεια για τη λουτεΐνη και τη ζεαξανθίνη
Από όλα τα συστατικά που συζητούνται για την υγεία των ματιών, η λουτεΐνη και η ζεαξανθίνη έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Βρίσκονται φυσιολογικά στην ωχρά κηλίδα και στον φακό.
Πλούσιες διατροφικές πηγές είναι τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά, ενώ μικρότερες ποσότητες βρίσκονται σε αυγά και άλλα τρόφιμα.
Οι μεγάλες μελέτες AREDS και AREDS2 έδωσαν στους επιστήμονες σημαντικές πληροφορίες για τον ρόλο αυτών των ουσιών σε ανθρώπους που ήδη είχαν συγκεκριμένο στάδιο ηλικιακής εκφύλισης της ωχράς κηλίδας.
Στους συμμετέχοντες που είχαν χαμηλή πρόσληψη λουτεΐνης και ζεαξανθίνης από τη διατροφή, η προσθήκη τους στη φόρμουλα AREDS συνδέθηκε με χαμηλότερο κίνδυνο εξέλιξης σε προχωρημένη νόσο.
Τι είναι η ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας;
Η ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας, γνωστή ως AMD, επηρεάζει την ωχρά κηλίδα στο κέντρο του αμφιβληστροειδούς.
Μπορεί σταδιακά να επηρεάσει την κεντρική όραση, δηλαδή την ικανότητά μας να βλέπουμε καθαρά λεπτομέρειες, να διαβάζουμε ή να αναγνωρίζουμε πρόσωπα.
Ο κίνδυνος αυξάνεται με την ηλικία.
Το κάπνισμα αποτελεί επίσης σημαντικό τροποποιήσιμο παράγοντα κινδύνου.
Η ειδική φόρμουλα AREDS2 δεν είναι μια απλή πολυβιταμίνη
Αυτό είναι σημαντικό επειδή συχνά δημιουργείται σύγχυση.
Η AREDS2 περιέχει συγκεκριμένες υψηλές ποσότητες βιταμίνης C, βιταμίνης E, ψευδαργύρου, χαλκού, λουτεΐνης και ζεαξανθίνης.
Οι μεγάλες μελέτες του National Eye Institute έδειξαν ότι σε ανθρώπους με ενδιάμεση ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας ή συγκεκριμένες μορφές προχωρημένης νόσου, η φόρμουλα μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο περαιτέρω εξέλιξης.
Δεν αποτρέπει όμως την εμφάνιση της AMD σε υγιείς ανθρώπους.
Δεν προορίζεται για όλους.
Και δεν πρέπει κάποιος να αγοράζει υψηλές δόσεις βιταμινών επειδή απλώς θέλει «καλύτερα μάτια».
Προσοχή ειδικά στο β-καροτένιο και το κάπνισμα
Οι παλαιότερες φόρμουλες AREDS περιείχαν υψηλές δόσεις β-καροτενίου.
Μεγάλες μελέτες έδειξαν όμως αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του πνεύμονα σε καπνιστές και πρώην καπνιστές που λάμβαναν συμπληρώματα β-καροτενίου.
Γι’ αυτό στη νεότερη φόρμουλα AREDS2 το β-καροτένιο αντικαταστάθηκε από λουτεΐνη και ζεαξανθίνη.
Αυτό αφορά συμπληρώματα υψηλής δόσης και δεν σημαίνει ότι οι καπνιστές πρέπει να φοβούνται τα καρότα.
Τα τρόφιμα και τα συμπληρώματα υψηλής συγκέντρωσης δεν είναι το ίδιο πράγμα.
Μπορούν αυτές οι 7 τροφές να κάνουν κάποιον να βλέπει καλύτερα;
Αν ένας άνθρωπος έχει διατροφική ανεπάρκεια που επηρεάζει την όρασή του, η διόρθωσή της μπορεί να έχει πολύ μεγάλη σημασία.
Για τον μέσο άνθρωπο όμως που τρέφεται επαρκώς, δεν υπάρχει τροφή που να μετατρέπει την όραση από 5/10 σε 10/10.
Η διατροφή υποστηρίζει την υγεία των ματιών. Δεν λειτουργεί σαν γυαλιά, φακοί επαφής, laser ή θεραπεία μιας οφθαλμικής νόσου.
Αυτή είναι μια σημαντική διάκριση.
Η διατροφή δεν είναι ο μόνος τρόπος να προστατεύσουμε τα μάτια
Υπάρχουν αρκετές ακόμη καθημερινές συνήθειες που έχουν σημασία.
Η διακοπή του καπνίσματος είναι ιδιαίτερα σημαντική.
Ο καλός έλεγχος του σακχάρου σε ανθρώπους με διαβήτη προστατεύει όχι μόνο τη γενική υγεία αλλά και τον αμφιβληστροειδή.
Η σωστή ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης και της χοληστερόλης έχει επίσης σημασία για την αγγειακή υγεία.
Στον ήλιο, γυαλιά με κατάλληλη προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία βοηθούν στην προστασία των ματιών.
Και φυσικά χρειάζεται τακτικός οφθαλμολογικός έλεγχος ανάλογα με την ηλικία και τους παράγοντες κινδύνου.
Μετά τα 40 και τα 50 ο έλεγχος αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία
Πολλά προβλήματα των ματιών μπορούν να αναπτυχθούν χωρίς έντονα συμπτώματα στα αρχικά στάδια.
Το γλαύκωμα είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Αντίστοιχα, προβλήματα στον αμφιβληστροειδή μπορεί να χρειάζονται εξέταση του βυθού για να εντοπιστούν.
Γι’ αυτό το γεγονός ότι «βλέπω καλά» δεν σημαίνει πάντοτε ότι δεν χρειάζομαι οφθαλμολογικό έλεγχο.
Πότε μια αλλαγή στην όραση χρειάζεται άμεση προσοχή
Υπάρχουν ορισμένα συμπτώματα που δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται με αλλαγές στη διατροφή ή συμπληρώματα.
Ξαφνική απώλεια ή σημαντική μείωση της όρασης χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση.
Το ίδιο ισχύει όταν εμφανίζονται ξαφνικά πολλά νέα «μυγάκια», λάμψεις ή μια σκιά που μοιάζει με κουρτίνα στο οπτικό πεδίο.
Έντονος πόνος στο μάτι, ειδικά όταν συνοδεύεται από κοκκίνισμα, ναυτία ή απότομη θόλωση της όρασης, επίσης χρειάζεται επείγουσα εκτίμηση.
Πώς θα μπορούσε να μοιάζει ένα πιάτο «φιλικό» προς τα μάτια;
Δεν χρειάζεται κάποιο ιδιαίτερο πρόγραμμα.
Μέσα στην εβδομάδα μπορούμε να έχουμε ποικιλία από πράσινα φυλλώδη λαχανικά, καρότα ή γλυκοπατάτες, αυγά, ψάρια, εσπεριδοειδή ή άλλα φρούτα και μικρές ποσότητες ξηρών καρπών.
Το σημαντικό είναι η ποικιλία.
Δεν υπάρχει λόγος να τρώμε καθημερινά επτά συγκεκριμένες τροφές ούτε να επικεντρωνόμαστε αποκλειστικά σε ένα συστατικό.
Και η μαύρη σοκολάτα, το αβοκάντο και οι ντομάτες;
Συχνά εμφανίζονται σε λίστες με «τροφές για τέλεια όραση».
Πρόκειται πράγματι για τρόφιμα που μπορούν να προσφέρουν χρήσιμα θρεπτικά συστατικά στο πλαίσιο μιας ισορροπημένης διατροφής.
Δεν υπάρχει όμως λόγος να τους αποδίδουμε ειδικές θεραπευτικές ιδιότητες για τα μάτια.
Το ίδιο ισχύει για σχεδόν κάθε μεμονωμένη τροφή.
Τα μάτια μας δεν χρειάζονται ένα «superfood». Χρειάζονται συνολικά καλή διατροφή και σωστή φροντίδα.
Οι 7 τροφές που αξίζει να θυμόμαστε
Αν θέλουμε λοιπόν μια απλή λίστα τροφών που προσφέρουν σημαντικά θρεπτικά συστατικά για τα μάτια, μπορούμε να κρατήσουμε:
- Καρότα – β-καροτένιο και πρόδρομη μορφή βιταμίνης Α.
- Σπανάκι και πράσινα φυλλώδη λαχανικά – λουτεΐνη και ζεαξανθίνη.
- Σολομό και σαρδέλες – ωμέγα-3 λιπαρά οξέα.
- Αυγά – λουτεΐνη, ζεαξανθίνη και βιταμίνη Α.
- Εσπεριδοειδή και άλλα φρούτα – βιταμίνη C και ποικιλία φυτικών ενώσεων.
- Αμύγδαλα και σπόρους – βιταμίνη Ε και καλά λιπαρά.
- Γλυκοπατάτες – πλούσια πηγή β-καροτενίου.
Το συμπέρασμα: Δεν κάνουν «θαύματα», αλλά αξίζουν μια θέση στο πιάτο μας
Οι επτά αυτές τροφές δεν πρόκειται να εξαφανίσουν τη μυωπία, να θεραπεύσουν τον καταρράκτη ή να επαναφέρουν χαμένη όραση.
Προσφέρουν όμως θρεπτικά συστατικά που συμμετέχουν στη φυσιολογική λειτουργία των ματιών και μπορούν να αποτελέσουν μέρος μιας διατροφής που υποστηρίζει την υγεία μας καθώς μεγαλώνουμε.
Τα ισχυρότερα επιστημονικά δεδομένα στον χώρο της διατροφής και των ματιών προέρχονται από τις μελέτες AREDS και AREDS2, οι οποίες έδειξαν ότι συγκεκριμένος συνδυασμός θρεπτικών συστατικών μπορεί να επιβραδύνει την εξέλιξη της ηλικιακής εκφύλισης της ωχράς κηλίδας σε συγκεκριμένες κατηγορίες ασθενών που ήδη πάσχουν από τη νόσο.
Αυτό είναι πολύ διαφορετικό από τον ισχυρισμό ότι «επτά τροφές φτιάχνουν την όραση».
Το καλύτερο που μπορούμε να κάνουμε είναι να δίνουμε στα μάτια μας αυτό που χρειάζονται: ποικιλία στη διατροφή, αποφυγή καπνίσματος, προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία, έλεγχο των χρόνιων παθήσεων και τακτική εξέταση από οφθαλμίατρο.
Σημαντικό: Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα. Τροφές και συμπληρώματα δεν αντικαθιστούν την εξέταση ή τη θεραπεία από οφθαλμίατρο. Η ειδική φόρμουλα AREDS2 ενδείκνυται μόνο για συγκεκριμένα στάδια ηλικιακής εκφύλισης της ωχράς κηλίδας και πρέπει να λαμβάνεται μετά από συμβουλή επαγγελματία υγείας.
