Ποια ομάδα αίματος έχει συνδεθεί με χαμηλότερο κίνδυνο για ορισμένους καρκίνους – Τι δείχνουν οι μελέτες

 

Η ομάδα αίματος είναι κάτι που οι περισσότεροι συνδέουμε κυρίως με τις μεταγγίσεις και τις επείγουσες καταστάσεις. Εδώ και χρόνια, όμως, οι επιστήμονες εξετάζουν μια πολύ διαφορετική πλευρά της: εάν οι ομάδες αίματος Α, Β, ΑΒ και Ο συνδέονται με διαφορετική πιθανότητα εμφάνισης ορισμένων μορφών καρκίνου.

Και πράγματι, μεγάλες μελέτες έχουν εντοπίσει ενδιαφέρουσες διαφορές.

Η ομάδα αίματος Ο έχει συσχετιστεί με χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης ορισμένων καρκίνων σε σύγκριση με τις ομάδες Α, Β και ΑΒ.

Αυτό έχει παρατηρηθεί ιδιαίτερα στον καρκίνο του παγκρέατος και του στομάχου.

Υπάρχει όμως μία πολύ σημαντική διευκρίνιση:

Η ομάδα Ο δεν σημαίνει ότι κάποιος προστατεύεται από τον καρκίνο και οι υπόλοιπες ομάδες δεν σημαίνουν ότι κάποιος θα νοσήσει.

Πρόκειται για στατιστικές συσχετίσεις σε μεγάλους πληθυσμούς και όχι για μια εξέταση που μπορεί να προβλέψει ποιος θα εμφανίσει καρκίνο.

Οι τέσσερις βασικές ομάδες αίματος

Το σύστημα ABO χωρίζει το αίμα σε τέσσερις κύριες ομάδες:

• Α
• Β
• ΑΒ
• Ο

Η ομάδα καθορίζεται από συγκεκριμένα αντιγόνα που υπάρχουν ή δεν υπάρχουν στην επιφάνεια των ερυθρών αιμοσφαιρίων.

Παράλληλα υπάρχει και ο παράγοντας Rh, ο οποίος είναι ο λόγος που βλέπουμε το θετικό (+) ή το αρνητικό (-) δίπλα στην ομάδα αίματος.

Έτσι κάποιος μπορεί, για παράδειγμα, να είναι:

• Α θετικό,
• Α αρνητικό,
• Β θετικό,
• Β αρνητικό,
• ΑΒ θετικό,
• ΑΒ αρνητικό,
• Ο θετικό,
• Ο αρνητικό.

Πώς μπορείτε να μάθετε την ομάδα αίματός σας;

Πολλοί άνθρωποι δεν γνωρίζουν καν την ομάδα αίματός τους μέχρι να χρειαστεί να κάνουν κάποια ιατρική εξέταση, να δώσουν αίμα ή να υποβληθούν σε κάποια επέμβαση.

Η ομάδα αίματος μπορεί να προσδιοριστεί με μια απλή αιματολογική εξέταση.

Μπορεί επίσης να υπάρχει ήδη καταγεγραμμένη σε παλαιότερο ιατρικό αρχείο ή από προηγούμενη αιμοδοσία.

Σε περίπτωση μετάγγισης, πάντως, οι επαγγελματίες υγείας δεν βασίζονται απλώς σε αυτό που θυμάται ο ασθενής. Γίνονται οι απαραίτητοι εργαστηριακοί έλεγχοι συμβατότητας για λόγους ασφάλειας.

Ποια ομάδα αίματος έχει συνδεθεί με χαμηλότερο κίνδυνο καρκίνου;

Η απάντηση που εμφανίζεται συχνότερα στις μεγάλες επιδημιολογικές μελέτες είναι:

η ομάδα αίματος Ο.

Αλλά η σωστή διατύπωση δεν είναι ότι η ομάδα Ο «έχει τον μικρότερο κίνδυνο καρκίνου» γενικά.

Οι συσχετίσεις διαφέρουν ανάλογα με τον συγκεκριμένο τύπο καρκίνου.

Τα πιο σταθερά στοιχεία αφορούν κυρίως:

• τον καρκίνο του παγκρέατος,
• τον καρκίνο του στομάχου.

Για άλλες μορφές καρκίνου, τα αποτελέσματα είναι μικρότερα, λιγότερο σταθερά ή ακόμη και αντικρουόμενα.

Η μεγάλη έρευνα για τον καρκίνο του παγκρέατος

Η σχέση μεταξύ ομάδας αίματος και καρκίνου του παγκρέατος είναι μία από τις καλύτερα μελετημένες.

Σε μεγάλη έρευνα που εξέτασε δεδομένα από 12 προοπτικές μελέτες, οι επιστήμονες συνέκριναν την ομάδα Ο με τις ομάδες Α, Β και ΑΒ.

Σε σύγκριση με την ομάδα Ο, παρατηρήθηκε υψηλότερος σχετικός κίνδυνος καρκίνου του παγκρέατος στις μη-Ο ομάδες.

Συγκεκριμένα, στη συγκεκριμένη ανάλυση ο σχετικός κίνδυνος ήταν υψηλότερος κατά περίπου:

• 38% για την ομάδα Α,
• 47% για την ομάδα ΑΒ,
• 53% για την ομάδα Β,

σε σύγκριση με την ομάδα Ο.

Τι σημαίνουν πραγματικά αυτά τα ποσοστά;

Εδώ χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή.

Αν διαβάσουμε ότι μια ομάδα έχει «53% μεγαλύτερο κίνδυνο», αυτό δεν σημαίνει ότι το 53% των ανθρώπων αυτής της ομάδας θα εμφανίσει καρκίνο.

Μιλάμε για σχετική διαφορά κινδύνου μεταξύ διαφορετικών ομάδων ανθρώπων.

Στην ίδια μελέτη, για παράδειγμα, οι ετήσιες συχνότητες καρκίνου του παγκρέατος ήταν περίπου:

• 28,9 περιστατικά ανά 100.000 ανθρώπους με ομάδα Ο,
• 39,9 ανά 100.000 για την Α,
• 41,8 ανά 100.000 για την ΑΒ,
• 44,5 ανά 100.000 για τη Β.

Αυτοί οι αριθμοί δίνουν πολύ καλύτερη εικόνα από έναν εντυπωσιακό σχετικό αριθμό μόνο του.

Ακόμη και στις ομάδες που εμφάνισαν υψηλότερο σχετικό κίνδυνο, η συντριπτική πλειονότητα των ανθρώπων δεν εμφάνισε καρκίνο του παγκρέατος.

Τι έχει βρεθεί για τον καρκίνο του στομάχου;

Η ομάδα αίματος έχει μελετηθεί εδώ και δεκαετίες και σε σχέση με τον καρκίνο του στομάχου.

Μετα-αναλύσεις έχουν δείξει ότι η ομάδα Α συνδέεται με ελαφρώς υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του στομάχου.

Αντίθετα, η ομάδα Ο έχει συσχετιστεί σε αρκετές αναλύσεις με ελαφρώς χαμηλότερο κίνδυνο.

Σε μεγάλη μετα-ανάλυση, η ομάδα Α συσχετίστηκε με περίπου 11% υψηλότερο κίνδυνο σε σχέση με τις μη-Α ομάδες, ενώ η ομάδα Ο με περίπου 9% χαμηλότερο κίνδυνο σε σχέση με τις μη-Ο ομάδες.

Πρόκειται επομένως για υπαρκτή στατιστική συσχέτιση, αλλά όχι για τεράστια διαφορά που καθορίζει από μόνη της αν ένας άνθρωπος θα νοσήσει.

Τι συμβαίνει με τον καρκίνο του παχέος εντέρου;

Εδώ τα πράγματα γίνονται ακόμη πιο ενδιαφέροντα, γιατί οι μελέτες δεν συμφωνούν απόλυτα.

Μια συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση 14 μελετών με περισσότερους από 400.000 συμμετέχοντες βρήκε ότι η ομάδα Α συνδεόταν με ελαφρώς μεγαλύτερη πιθανότητα καρκίνου του παχέος εντέρου, ενώ η ομάδα Ο με ελαφρώς μικρότερη.

Ωστόσο, άλλες μεγάλες προοπτικές μελέτες δεν βρήκαν στατιστικά σημαντική σχέση ανάμεσα στην ομάδα ABO και στον καρκίνο του παχέος εντέρου.

Άρα δεν είναι σωστό να παρουσιάζουμε ως βεβαιότητα ότι η ομάδα Ο «προστατεύει» από τον καρκίνο του εντέρου.

Η επιστημονική εικόνα παραμένει πιο σύνθετη.

Γιατί μπορεί η ομάδα αίματος να σχετίζεται με ορισμένους καρκίνους;

Αυτό είναι το μεγάλο ερώτημα.

Οι επιστήμονες δεν πιστεύουν ότι η ομάδα αίματος λειτουργεί ως ένας απλός «διακόπτης» που προκαλεί ή αποτρέπει τον καρκίνο.

Τα αντιγόνα του συστήματος ABO δεν σχετίζονται μόνο με τα ερυθρά αιμοσφαίρια.

Εκφράζονται και σε άλλους ιστούς του σώματος και έχουν διερευνηθεί για πιθανές σχέσεις με:

• την κυτταρική προσκόλληση,
• τη φλεγμονή,
• την ανοσολογική απόκριση,
• ορισμένες λοιμώξεις,
• και άλλους βιολογικούς μηχανισμούς που μπορεί να σχετίζονται με την ανάπτυξη όγκων.

Υπάρχει επίσης γενετικό ενδιαφέρον γύρω από την περιοχή του γονιδίου ABO, ιδιαίτερα στον καρκίνο του παγκρέατος.

Τι σχέση έχει το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού;

Το Helicobacter pylori είναι βακτήριο που μολύνει το στομάχι και αποτελεί αναγνωρισμένο παράγοντα κινδύνου για καρκίνο του στομάχου.

Επειδή συγκεκριμένα μόρια του βακτηρίου μπορούν να αλληλεπιδρούν με αντιγόνα που σχετίζονται με τις ομάδες αίματος, οι επιστήμονες έχουν εξετάσει εάν αυτό μπορεί να αποτελεί μέρος της εξήγησης για τις διαφορές που παρατηρούνται μεταξύ των ομάδων.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η ομάδα αίματος καθορίζει αν κάποιος θα μολυνθεί ή αν θα εμφανίσει καρκίνο.

Ο μηχανισμός παραμένει αντικείμενο έρευνας.

Και ο παράγοντας Rh; Παίζει ρόλο στον καρκίνο;

Όταν συζητάμε τις συγκεκριμένες συσχετίσεις, τα περισσότερα στοιχεία αφορούν κυρίως το σύστημα ABO.

Δηλαδή το ενδιαφέρον βρίσκεται περισσότερο στο αν κάποιος είναι Α, Β, ΑΒ ή Ο και όχι απλώς στο αν είναι θετικός ή αρνητικός στον παράγοντα Rh.

Γι’ αυτό δεν μπορούμε να πούμε ότι, για παράδειγμα, «Ο αρνητικό είναι καλύτερο από Ο θετικό» ως προς τον καρκίνο.

Δεν υπάρχουν τέτοια δεδομένα που να δικαιολογούν έναν τέτοιο απλό κανόνα.

Η ομάδα αίματος δεν αποτελεί εξέταση πρόβλεψης καρκίνου

Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο σημείο ολόκληρου του θέματος.

Οι γιατροί δεν χρησιμοποιούν την ομάδα αίματος ενός υγιούς ανθρώπου για να προβλέψουν αν θα εμφανίσει καρκίνο.

Και δεν υπάρχει σύσταση να κάνει κάποιος περισσότερες ή λιγότερες εξετάσεις προσυμπτωματικού ελέγχου μόνο και μόνο επειδή έχει ομάδα Α, Β, ΑΒ ή Ο.

Η ομάδα αίματος είναι μόνο ένας από πολλούς γενετικούς και βιολογικούς παράγοντες που μελετώνται.

Αν έχω ομάδα Α, Β ή ΑΒ πρέπει να ανησυχώ;

Όχι.

Η ομάδα αίματος είναι κάτι που κληρονομούμε και δεν μπορούμε να αλλάξουμε.

Επιπλέον, η επίδρασή της στον κίνδυνο καρκίνου είναι πολύ μικρότερη από πολλούς άλλους γνωστούς παράγοντες κινδύνου.

Για παράδειγμα, ανάλογα με τον τύπο καρκίνου, πολύ μεγαλύτερη σημασία μπορεί να έχουν:

• το κάπνισμα,
• η ηλικία,
• η παχυσαρκία,
• η κατανάλωση αλκοόλ,
• η οικογενειακή προδιάθεση,
• ορισμένες χρόνιες λοιμώξεις,
• η έκθεση σε συγκεκριμένες καρκινογόνες ουσίες,
• και άλλοι παράγοντες του τρόπου ζωής και του περιβάλλοντος.

Ένας άνθρωπος με ομάδα Ο μπορεί να έχει πολλούς άλλους σημαντικούς παράγοντες κινδύνου.

Και ένας άνθρωπος με ομάδα Α μπορεί να μην εμφανίσει ποτέ καρκίνο.

Αν έχω ομάδα Ο σημαίνει ότι μπορώ να είμαι πιο ήσυχος;

Ούτε αυτό.

Η ομάδα Ο δεν αποτελεί «ασπίδα» απέναντι στον καρκίνο.

Η χαμηλότερη πιθανότητα που παρατηρείται σε ορισμένες μελέτες αφορά τον μέσο κίνδυνο μιας ολόκληρης πληθυσμιακής ομάδας.

Δεν μπορεί να προβλέψει τι θα συμβεί σε έναν συγκεκριμένο άνθρωπο.

Επομένως κάποιος με ομάδα Ο πρέπει να ακολουθεί ακριβώς τις ίδιες συστάσεις πρόληψης και προσυμπτωματικού ελέγχου που αντιστοιχούν στην ηλικία, το φύλο, το οικογενειακό ιστορικό και τους υπόλοιπους παράγοντες κινδύνου του.

Μια μεγάλη ανάλυση εκατομμυρίων ανθρώπων

Το ενδιαφέρον για τη σχέση ABO και καρκίνου δεν βασίζεται μόνο σε μία μικρή μελέτη.

Μεγάλη ανάλυση που δημοσιεύθηκε το 2023 συγκέντρωσε στοιχεία από 127 δημοσιεύσεις, περίπου 20 εκατομμύρια συμμετέχοντες και περισσότερους από 231.000 ασθενείς με 20 διαφορετικούς καρκίνους.

Η ανάλυση βρήκε διάφορες συσχετίσεις μεταξύ ομάδων αίματος και συγκεκριμένων μορφών καρκίνου.

Ιδιαίτερα σταθερή παρέμεινε η σχέση των μη-Ο ομάδων με μεγαλύτερο κίνδυνο καρκίνου του παγκρέατος.

Ταυτόχρονα, όμως, οι διαφορές δεν ήταν ίδιες για όλους τους καρκίνους.

Αυτό ακριβώς δείχνει γιατί δεν μπορούμε να βάλουμε μια ταμπέλα «καλύτερη ομάδα αίματος για τον καρκίνο».

Μπορεί να αλλάξει η ομάδα αίματος;

Για τη συντριπτική πλειονότητα των ανθρώπων η ομάδα αίματος είναι ένα κληρονομικό χαρακτηριστικό και παραμένει σταθερή σε όλη τη ζωή.

Δεν υπάρχει διατροφή, συμπλήρωμα ή τρόπος ζωής που να μετατρέπει έναν άνθρωπο από ομάδα Α σε Ο για να «μειώσει τον κίνδυνο».

Και φυσικά δεν υπάρχει λόγος να προσπαθήσει κανείς να κάνει κάτι τέτοιο.

Τι μπορούμε πραγματικά να αλλάξουμε;

Αντί να ανησυχούμε για έναν παράγοντα που δεν μπορούμε να αλλάξουμε, μεγαλύτερη αξία έχει να επικεντρωθούμε σε πράγματα που μπορούν πράγματι να επηρεάσουν την υγεία μας.

Ανάλογα με τον άνθρωπο, αυτά περιλαμβάνουν:

• αποφυγή καπνίσματος,
• διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους,
• τακτική σωματική δραστηριότητα,
• περιορισμό της υπερβολικής κατανάλωσης αλκοόλ,
• ισορροπημένη διατροφή,
• εμβολιασμό όπου ενδείκνυται,
• και συμμετοχή στους συνιστώμενους προληπτικούς ελέγχους.

Το συμπέρασμα

Η ομάδα αίματος Ο έχει πράγματι συνδεθεί σε αρκετές μεγάλες μελέτες με χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης ορισμένων μορφών καρκίνου, ιδιαίτερα του παγκρέατος και του στομάχου.

Αυτό όμως απέχει πολύ από το να πούμε ότι «η ομάδα Ο δεν παθαίνει καρκίνο» ή ότι οι ομάδες Α, Β και ΑΒ βρίσκονται σε κίνδυνο.

Οι διαφορές είναι στατιστικές, συνήθως σχετικά μικρές και αφορούν συγκεκριμένους καρκίνους.

Η ομάδα αίματος δεν αποτελεί σήμερα εργαλείο με το οποίο οι γιατροί αποφασίζουν ποιος άνθρωπος θα εμφανίσει καρκίνο.

Το οικογενειακό ιστορικό, η ηλικία, το κάπνισμα, το σωματικό βάρος, ο τρόπος ζωής, συγκεκριμένες λοιμώξεις και οι καθιερωμένοι προληπτικοί έλεγχοι έχουν πολύ μεγαλύτερη πρακτική σημασία.

Επομένως, αν γνωρίζετε την ομάδα αίματός σας, έχει ενδιαφέρον να γνωρίζετε και τι δείχνει η επιστημονική έρευνα.

Αλλά είτε γράφει Α, Β, ΑΒ είτε Ο στην κάρτα σας, η ουσιαστική πρόληψη παραμένει η ίδια.

Σημείωση: Οι συσχετίσεις μεταξύ ομάδας αίματος και καρκίνου προέρχονται κυρίως από επιδημιολογικές και γενετικές μελέτες και δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για ατομική πρόβλεψη ή διάγνωση καρκίνου. Το άρθρο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή.