Ποιες τροφές ανεβάζουν το ουρικό οξύ και τι πρέπει να προσέχετε

Το αυξημένο ουρικό οξύ μπορεί να υπάρχει για μεγάλο διάστημα χωρίς συμπτώματα. Σε ορισμένους ανθρώπους, όμως, μπορεί να οδηγήσει στον σχηματισμό κρυστάλλων ουρικού στις αρθρώσεις και στην εμφάνιση ουρικής αρθρίτιδας.

Το ουρικό οξύ είναι μια ουσία που δημιουργείται φυσιολογικά όταν ο οργανισμός διασπά τις πουρίνες.

Οι πουρίνες υπάρχουν φυσιολογικά στα κύτταρά μας, αλλά βρίσκονται και σε διάφορες τροφές.

Το μεγαλύτερο μέρος του ουρικού οξέος μεταφέρεται μέσω του αίματος στα νεφρά και τελικά αποβάλλεται από τον οργανισμό μέσω των ούρων.

Όταν όμως ο οργανισμός παράγει περισσότερο ουρικό οξύ από όσο μπορεί να αποβάλει ή, συχνότερα, όταν τα νεφρά δεν μπορούν να το απομακρύνουν αποτελεσματικά, τα επίπεδά του στο αίμα μπορεί να αυξηθούν.

Η κατάσταση αυτή ονομάζεται υπερουριχαιμία.

Υψηλό ουρικό οξύ δεν σημαίνει απαραίτητα ουρική αρθρίτιδα

Αυτό είναι ένα από τα σημεία που συχνά προκαλούν σύγχυση.

Κάποιος μπορεί να έχει αυξημένο ουρικό οξύ χωρίς να έχει παρουσιάσει ποτέ κρίση ουρικής αρθρίτιδας.

Σε άλλους ανθρώπους, όμως, το ουρικό οξύ μπορεί να σχηματίσει κρυστάλλους που συσσωρεύονται μέσα ή γύρω από τις αρθρώσεις.

Τότε μπορεί να εμφανιστεί η χαρακτηριστική κρίση ουρικής αρθρίτιδας, με:

• ξαφνικό και έντονο πόνο,
• πρήξιμο,
• κοκκίνισμα,
• έντονη ευαισθησία,
• και αίσθημα θερμότητας στην άρθρωση.

Συχνά προσβάλλεται η άρθρωση στη βάση του μεγάλου δακτύλου του ποδιού, αλλά η ουρική αρθρίτιδα μπορεί να εμφανιστεί και σε άλλες αρθρώσεις.

Φταίει πάντα η διατροφή;

Όχι.

Η διατροφή παίζει ρόλο, αλλά το υψηλό ουρικό οξύ δεν είναι απλώς αποτέλεσμα του ότι κάποιος «έφαγε πολύ κρέας».

Σημαντικό ρόλο μπορούν να έχουν:

• η λειτουργία των νεφρών,
• η κληρονομικότητα,
• το αυξημένο σωματικό βάρος και το μεταβολικό σύνδρομο,
• ορισμένα φάρμακα,
• η κατανάλωση αλκοόλ,
• η μεγάλη πρόσληψη φρουκτόζης,
• και ορισμένα νοσήματα.

Γι’ αυτό ένας άνθρωπος μπορεί να τρέφεται σχετικά προσεκτικά και παρ’ όλα αυτά να εμφανίζει αυξημένες τιμές.

Οι τροφές που χρειάζονται τη μεγαλύτερη προσοχή

Αν κάποιος έχει ουρική αρθρίτιδα ή αυξημένο ουρικό οξύ, δεν χρειάζεται να φοβάται κάθε τρόφιμο που περιέχει έστω και λίγες πουρίνες.

Υπάρχουν όμως συγκεκριμένες κατηγορίες που έχουν μεγαλύτερη σημασία.

1. Εντόσθια: από τις πιο πλούσιες πηγές πουρινών

Τα εντόσθια βρίσκονται πολύ ψηλά στη λίστα.

Σε αυτά περιλαμβάνονται:

• συκώτι,
• νεφρά,
• καρδιά,
• γλυκάδια και άλλα εντόσθια.

Πρόκειται για τρόφιμα με υψηλή περιεκτικότητα σε πουρίνες και συνήθως συστήνεται να αποφεύγονται σε ανθρώπους με ουρική αρθρίτιδα.

2. Κόκκινο κρέας: σημασία έχει και η ποσότητα

Μοσχάρι, αρνί και χοιρινό περιέχουν πουρίνες.

Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ένας άνθρωπος με αυξημένο ουρικό οξύ δεν μπορεί να ξαναφάει κρέας.

Η ποσότητα και η συχνότητα έχουν σημασία.

Οι σύγχρονες διατροφικές οδηγίες για την ουρική αρθρίτιδα συνήθως επικεντρώνονται στον περιορισμό των μερίδων κόκκινου κρέατος και όχι στην απαγόρευση κάθε ζωικής πρωτεΐνης.

3. Ορισμένα ψάρια και θαλασσινά

Κάποια θαλασσινά και ψάρια είναι επίσης πλούσια σε πουρίνες.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται τρόφιμα όπως:

• σαρδέλες,
• αντσούγιες,
• ρέγκα,
• σκουμπρί,
• μύδια,
• χτένια,
• και ορισμένα ακόμη θαλασσινά.

Ωστόσο, το ψάρι έχει και σημαντικά διατροφικά οφέλη.

Γι’ αυτό δεν είναι σωστό να μπαίνουν όλα τα ψάρια στην κατηγορία «απαγορεύονται».

Για κάποιον με ουρική αρθρίτιδα, η ποσότητα και το είδος του ψαριού μπορούν να προσαρμοστούν ανάλογα με τις οδηγίες του γιατρού ή του διαιτολόγου.

4. Μπύρα και αλκοόλ

Η μπύρα είναι μία από τις επιλογές που συνδέονται πιο σταθερά με αυξημένο κίνδυνο κρίσεων ουρικής αρθρίτιδας.

Και γενικότερα το αλκοόλ μπορεί να δυσκολεύει τον οργανισμό να διαχειριστεί το ουρικό οξύ.

Κατά τη διάρκεια μιας οξείας κρίσης ουρικής αρθρίτιδας, συνήθως συνιστάται αποφυγή αλκοόλ.

Ακόμη και μεταξύ των κρίσεων, ιδιαίτερα η μπύρα και τα αποστάγματα χρειάζονται περιορισμό.

5. Αναψυκτικά και ποτά με φρουκτόζη

Αυτή είναι μια κατηγορία που πολλοί ξεχνούν.

Δεν είναι μόνο οι πουρίνες των τροφών που μας ενδιαφέρουν.

Τα ποτά που περιέχουν μεγάλη ποσότητα πρόσθετων σακχάρων και ιδιαίτερα φρουκτόζης μπορούν επίσης να αυξήσουν το ουρικό οξύ και τον κίνδυνο ουρικής αρθρίτιδας.

Γι’ αυτό χρειάζεται προσοχή σε:

• ζαχαρούχα αναψυκτικά,
• πολλά ενεργειακά ποτά,
• ροφήματα με μεγάλες ποσότητες πρόσθετης ζάχαρης,
• και προϊόντα με σιρόπι καλαμποκιού υψηλής φρουκτόζης.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, επειδή κάποιος μπορεί να έχει κόψει το κρέας αλλά να πίνει καθημερινά δύο ή τρία ζαχαρούχα αναψυκτικά.

Και τώρα η μεγάλη παρεξήγηση: Πρέπει να κόψουμε φακές, φασόλια, σπανάκι και μπρόκολο;

Συνήθως όχι.

Παλαιότερα υπήρχε η αντίληψη ότι όλα τα τρόφιμα με σχετικά υψηλή περιεκτικότητα σε πουρίνες έπρεπε να αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο.

Σήμερα γνωρίζουμε ότι αυτό είναι υπεραπλούστευση.

Ορισμένες φυτικές τροφές περιέχουν πράγματι πουρίνες, όπως:

• σπανάκι,
• μπιζέλια,
• φασόλια,
• φακές,
• μανιτάρια,
• σπαράγγια.

Ωστόσο, οι πουρίνες φυτικής προέλευσης δεν φαίνεται να αυξάνουν τον κίνδυνο ουρικής αρθρίτιδας με τον ίδιο τρόπο που τον αυξάνουν ορισμένες ζωικές πηγές.

Οι σύγχρονες συστάσεις δεν ζητούν γενικά από τους ανθρώπους με ουρική αρθρίτιδα να αποκλείσουν τα λαχανικά επειδή περιέχουν πουρίνες.

Μπρόκολο, καρότο και μελιτζάνα δεν χρειάζεται να μπουν στη «μαύρη λίστα»

Στο διαδίκτυο κυκλοφορούν μεγάλες λίστες με λαχανικά που υποτίθεται ότι πρέπει να αποφεύγουν όσοι έχουν αυξημένο ουρικό οξύ.

Πολλές από αυτές είναι υπερβολικές.

Το μπρόκολο, τα καρότα και η μελιτζάνα δεν αποτελούν γενικά τρόφιμα που χρειάζεται να αποκλείσει ένας άνθρωπος επειδή έχει ουρική αρθρίτιδα.

Αντίθετα, μια διατροφή πλούσια σε λαχανικά αποτελεί μέρος ενός συνολικά υγιεινού διατροφικού προτύπου.

Και τα φρούτα; Πρέπει να κόψουμε μπανάνες, μήλα και ακτινίδια;

Και εδώ υπάρχει αρκετή παραπληροφόρηση.

Δεν υπάρχει γενική σύσταση να αποφεύγονται ολόκληρα φρούτα όπως μήλα, μπανάνες, ακτινίδια ή ανανάς επειδή «έχουν πολλές πουρίνες».

Τα ολόκληρα φρούτα μπορούν να αποτελούν μέρος μιας ισορροπημένης διατροφής.

Διαφορετικό θέμα είναι η υπερβολική κατανάλωση φρουκτόζης και ιδιαίτερα τα ζαχαρούχα ποτά.

Ο χυμός επίσης μπορεί να δώσει πολύ μεγαλύτερη ποσότητα σακχάρων σε σύντομο χρονικό διάστημα από ένα ολόκληρο φρούτο, γι’ αυτό είναι προτιμότερο να δίνεται έμφαση στα ολόκληρα φρούτα.

Το ψωμί δεν απαγορεύεται επειδή περιέχει μαγιά

Ένας ακόμη παλιός μύθος είναι ότι κάθε τρόφιμο που περιέχει μαγιά πρέπει να αποφεύγεται.

Η μπύρα χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι το απλό ψωμί πρέπει να αντιμετωπίζεται όπως η μπύρα.

Τα δημητριακά ολικής άλεσης μπορούν να αποτελούν μέρος μιας υγιεινής διατροφής για ανθρώπους με ουρική αρθρίτιδα.

Τι μπορεί να βοηθήσει;

Εκτός από όσα περιορίζουμε, σημασία έχει και τι βάζουμε στη θέση τους.

Μια διατροφή για καλύτερη διαχείριση του ουρικού οξέος μπορεί να δίνει έμφαση σε:

• νερό και καλή ενυδάτωση,
• λαχανικά,
• ολόκληρα φρούτα,
• δημητριακά ολικής άλεσης,
• όσπρια ως μέρος μιας ισορροπημένης διατροφής,
• γαλακτοκομικά χαμηλών λιπαρών,
• και λογικές ποσότητες άπαχων πηγών πρωτεΐνης.

Το νερό έχει μεγαλύτερη σημασία απ’ όσο νομίζουμε

Η επαρκής ενυδάτωση βοηθά τον οργανισμό να λειτουργεί φυσιολογικά και αποτελεί βασικό μέρος των συστάσεων για ανθρώπους με ουρική αρθρίτιδα.

Δεν υπάρχει όμως ένα μαγικό ποτήρι νερό που «ξεπλένει» αμέσως το ουρικό οξύ.

Οι ανάγκες σε υγρά διαφέρουν ανάλογα με τον άνθρωπο, το κλίμα, τη δραστηριότητα και τυχόν προβλήματα καρδιάς ή νεφρών.

Όσοι έχουν λάβει οδηγίες περιορισμού υγρών από γιατρό δεν πρέπει να αυξάνουν αυθαίρετα την πρόσληψή τους.

Το βάρος παίζει σημαντικό ρόλο

Η παχυσαρκία συνδέεται με μεγαλύτερο κίνδυνο υπερουριχαιμίας και ουρικής αρθρίτιδας.

Σε ανθρώπους με αυξημένο βάρος, μια σταδιακή και ασφαλής απώλεια βάρους μπορεί να βοηθήσει στη μείωση του ουρικού οξέος και του κινδύνου νέων κρίσεων.

Οι ακραίες δίαιτες και η απότομη νηστεία όμως δεν είναι καλή λύση.

Η γρήγορη απώλεια βάρους και ορισμένες ακραίες διατροφικές πρακτικές μπορούν να δημιουργήσουν διαφορετικά μεταβολικά προβλήματα.

Αίτια αυξημένου ουρικού οξέος

Η αύξηση του ουρικού οξέος μπορεί να οφείλεται σε αυξημένη παραγωγή του ή σε μειωμένη αποβολή του.

Παράγοντες που μπορούν να συμβάλουν περιλαμβάνουν:

• χρόνια νεφρική νόσο,
• παχυσαρκία και μεταβολικό σύνδρομο,
• γενετική προδιάθεση,
• υψηλή πρόσληψη αλκοόλ,
• μεγάλη κατανάλωση τροφών πλούσιων σε πουρίνες,
• μεγάλη πρόσληψη φρουκτόζης,
• ορισμένα αιματολογικά ή άλλα νοσήματα με αυξημένη κυτταρική καταστροφή,
• και ορισμένα φάρμακα.

Προσοχή και σε ορισμένα φάρμακα

Ορισμένα φάρμακα μπορούν να αυξήσουν το ουρικό οξύ.

Μεταξύ αυτών βρίσκονται ορισμένα θειαζιδικά και διουρητικά αγκύλης, χαμηλές δόσεις ασπιρίνης και συγκεκριμένα ανοσοκατασταλτικά ή άλλα φάρμακα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να σταματήσει κάποιος το φάρμακό του μόνος του.

Αν υπάρχει ουρική αρθρίτιδα ή υψηλό ουρικό οξύ, ο γιατρός μπορεί να αξιολογήσει αν η φαρμακευτική αγωγή παίζει ρόλο και αν χρειάζεται οποιαδήποτε αλλαγή.

Ποια είναι τα συμπτώματα του υψηλού ουρικού οξέος;

Εδώ υπάρχει μία σημαντική λεπτομέρεια:

η ίδια η υπερουριχαιμία συχνά δεν προκαλεί κανένα σύμπτωμα.

Τα συμπτώματα εμφανίζονται κυρίως όταν προκύψουν επιπλοκές, όπως ουρική αρθρίτιδα ή λίθοι ουρικού οξέος.

Συμπτώματα ουρικής αρθρίτιδας

Μια κρίση μπορεί να προκαλέσει:

• έντονο και αιφνίδιο πόνο σε άρθρωση,
• πρήξιμο,
• κοκκίνισμα,
• θερμότητα,
• και τόσο μεγάλη ευαισθησία ώστε ακόμη και η επαφή με το σεντόνι να είναι ενοχλητική.

Ο πόνος συχνά εμφανίζεται ξαφνικά και μπορεί να είναι ιδιαίτερα έντονος τις πρώτες ώρες.

Ουρικό οξύ και πέτρες στα νεφρά

Το ουρικό οξύ μπορεί επίσης να συμμετέχει στον σχηματισμό λίθων του ουροποιητικού.

Οι πέτρες ουρικού οξέος δεν είναι η μοναδική μορφή πέτρας στα νεφρά, αλλά αποτελούν αναγνωρισμένο τύπο νεφρολιθίασης.

Μια πέτρα μπορεί να προκαλέσει:

• έντονο πόνο στο πλάι ή στη μέση,
• πόνο που κατεβαίνει προς τη βουβωνική χώρα,
• αίμα στα ούρα,
• ναυτία ή έμετο,
• και δυσκολία ή πόνο κατά την ούρηση.

Ποια θεωρείται φυσιολογική τιμή;

Δεν υπάρχει ένα απόλυτο όριο που να εφαρμόζεται με τον ίδιο τρόπο σε κάθε εργαστήριο και κάθε ασθενή.

Τα εργαστήρια μπορεί να χρησιμοποιούν ελαφρώς διαφορετικά όρια αναφοράς.

Επιπλέον, όταν ένας άνθρωπος έχει ήδη διαγνωσμένη ουρική αρθρίτιδα, ο θεραπευτικός στόχος του ουρικού οξέος μπορεί να είναι χαμηλότερος από το απλό ανώτερο «φυσιολογικό» όριο ενός εργαστηρίου.

Γι’ αυτό η τιμή πρέπει να αξιολογείται μαζί με το ιστορικό, τα συμπτώματα, τη νεφρική λειτουργία και τυχόν φαρμακευτική αγωγή.

Μπορεί η διατροφή να ρίξει μόνη της το ουρικό οξύ;

Η διατροφή μπορεί να βοηθήσει σημαντικά στη συνολική διαχείριση και να μειώσει τον κίνδυνο νέων κρίσεων.

Δεν είναι όμως πάντα αρκετή για να αντιμετωπίσει την ουρική αρθρίτιδα.

Πολλοί άνθρωποι χρειάζονται φαρμακευτική θεραπεία ώστε το ουρικό οξύ να διατηρείται στον κατάλληλο στόχο.

Γι’ αυτό δεν πρέπει κάποιος να διακόπτει την αγωγή επειδή «έκοψε το κρέας».

Ένας απλός κανόνας για το καθημερινό τραπέζι

Αν θέλουμε να κάνουμε όλο αυτό πρακτικό, μπορούμε να θυμόμαστε τα εξής:

Περισσότερο:

• νερό,
• λαχανικά,
• ολόκληρα φρούτα,
• δημητριακά ολικής άλεσης,
• γαλακτοκομικά χαμηλών λιπαρών,
• και μια συνολικά ισορροπημένη διατροφή.

Λιγότερο:

• εντόσθια,
• μεγάλες ποσότητες κόκκινου κρέατος,
• ορισμένα θαλασσινά με πολλές πουρίνες,
• μπύρα και πολύ αλκοόλ,
• ζαχαρούχα αναψυκτικά και ποτά με μεγάλη ποσότητα φρουκτόζης.

Το σημαντικότερο που πρέπει να θυμόμαστε

Το ουρικό οξύ δεν ανεβαίνει μόνο από μία τροφή και δεν χρειάζεται να δημιουργούμε τεράστιες λίστες «απαγορευμένων» τροφίμων.

Η μεγαλύτερη προσοχή πρέπει να δίνεται στα εντόσθια, στις μεγάλες ποσότητες κόκκινου κρέατος, σε συγκεκριμένα θαλασσινά, στο αλκοόλ και στα ζαχαρούχα ποτά.

Αντίθετα, δεν υπάρχει λόγος να κόβονται αυθαίρετα λαχανικά και ολόκληρα φρούτα επειδή κάποια παλιά λίστα στο διαδίκτυο τα χαρακτηρίζει «επικίνδυνα».

Και αν το ουρικό οξύ παραμένει αυξημένο ή υπάρχουν επαναλαμβανόμενες κρίσεις ουρικής αρθρίτιδας, η λύση δεν είναι απλώς μια ολοένα και πιο περιοριστική δίαιτα.

Χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση για να βρεθεί γιατί παραμένει αυξημένο και αν απαιτείται θεραπεία.

Σημείωση: Το άρθρο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη συμβουλή γιατρού ή διαιτολόγου. Άτομα με ουρική αρθρίτιδα, νεφρική νόσο ή φαρμακευτική αγωγή πρέπει να ακολουθούν τις οδηγίες του επαγγελματία υγείας που γνωρίζει το ιστορικό τους.