Λιπώδες ήπαρ: Τα σημάδια που μπορεί να εμφανιστούν όταν το συκώτι αρχίζει να επιβαρύνεται

Το λιπώδες ήπαρ είναι μία από τις πιο συχνές παθήσεις του ήπατος και πολλές φορές μπορεί να υπάρχει για μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς να προκαλεί εμφανή συμπτώματα.

Αυτός είναι και ο λόγος που αρκετοί άνθρωποι ανακαλύπτουν τυχαία ότι έχουν αυξημένο λίπος στο συκώτι, μέσα από εξετάσεις αίματος ή υπέρηχο που έγιναν για άλλο λόγο.

Σήμερα χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο ο όρος μεταβολική δυσλειτουργία που σχετίζεται με στεατωτική νόσο του ήπατος, ή MASLD, για την κατάσταση που παλαιότερα ήταν ευρύτερα γνωστή ως μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος.

Η κατάσταση αυτή σχετίζεται συχνά με αυξημένο βάρος, αντίσταση στην ινσουλίνη, διαβήτη τύπου 2, υψηλά τριγλυκερίδια, υψηλή χοληστερίνη και άλλους παράγοντες του μεταβολικού συνδρόμου.

Τι ακριβώς είναι το λιπώδες ήπαρ

Το λιπώδες ήπαρ σημαίνει ότι έχει συσσωρευτεί υπερβολική ποσότητα λίπους μέσα στα ηπατικά κύτταρα.

Σε αρκετούς ανθρώπους η κατάσταση παραμένει σχετικά ήπια.

Σε άλλους όμως μπορεί να προχωρήσει σε φλεγμονή και βλάβη του ήπατος.

Η πιο σοβαρή μορφή ονομάζεται MASH, δηλαδή μεταβολική στεατοηπατίτιδα.

Με την πάροδο του χρόνου, η συνεχιζόμενη φλεγμονή μπορεί να προκαλέσει ουλές, δηλαδή ίνωση, και σε πιο προχωρημένες περιπτώσεις κίρρωση.

Το πιο σημαντικό: Συχνά δεν υπάρχουν συμπτώματα

Το λιπώδες ήπαρ θεωρείται συχνά «σιωπηλή» κατάσταση.

Πολλοί άνθρωποι δεν αισθάνονται τίποτα διαφορετικό και μπορεί να μην γνωρίζουν ότι έχουν αυξημένο λίπος στο ήπαρ.

Ακόμη και όταν εμφανιστούν συμπτώματα, μπορεί να είναι ήπια και εύκολο να αποδοθούν σε κούραση, άγχος ή άλλες καθημερινές αιτίες.

1. Επίμονη κούραση

Ένα από τα πιο συχνά συμπτώματα που μπορεί να εμφανιστούν είναι η κόπωση.

Κάποιος μπορεί να αισθάνεται ότι δεν έχει την ίδια ενέργεια με παλαιότερα ή ότι εξαντλείται πιο εύκολα.

Η κόπωση όμως είναι ένα πολύ γενικό σύμπτωμα και μπορεί να σχετίζεται με δεκάδες διαφορετικές καταστάσεις.

Δεν σημαίνει από μόνη της ότι υπάρχει λιπώδες ήπαρ.

2. Γενική αδιαθεσία

Ορισμένοι άνθρωποι περιγράφουν ένα αίσθημα γενικής αδιαθεσίας, χωρίς να μπορούν να εντοπίσουν ακριβώς τι συμβαίνει.

Μπορεί να αισθάνονται «πεσμένοι», χωρίς ενέργεια ή απλώς όχι τόσο καλά όσο συνήθως.

Η Mayo Clinic αναφέρει την αδιαθεσία ανάμεσα στα πιθανά συμπτώματα της MASLD όταν αυτά υπάρχουν.

3. Ενόχληση ή πόνος ψηλά δεξιά στην κοιλιά

Το ήπαρ βρίσκεται κυρίως στο επάνω δεξί μέρος της κοιλιάς, κάτω από τα πλευρά.

Ορισμένοι άνθρωποι με λιπώδες ήπαρ μπορεί να αισθανθούν ενόχληση ή πόνο στην περιοχή αυτή.

Το σύμπτωμα συνήθως δεν είναι έντονο και μπορεί να περιγράφεται περισσότερο ως βάρος ή δυσφορία.

Και εδώ όμως χρειάζεται προσοχή, επειδή πόνος στη δεξιά άνω κοιλιά μπορεί να έχει πολλές άλλες αιτίες.

4. Φαγούρα στο δέρμα

Η επίμονη φαγούρα μπορεί να εμφανιστεί σε πιο προχωρημένες μορφές ηπατικής νόσου.

Δεν αποτελεί τυπικό πρώιμο σύμπτωμα απλού λιπώδους ήπατος.

Όταν όμως υπάρχει πιο σοβαρή φλεγμονή ή κίρρωση, μπορεί να παρουσιαστεί κνησμός.

Για αυτό δεν πρέπει να χρησιμοποιείται η φαγούρα ως «τεστ» για λιπώδες ήπαρ.

5. Πρήξιμο στην κοιλιά

Η συσσώρευση υγρού στην κοιλιά, που ονομάζεται ασκίτης, μπορεί να εμφανιστεί σε προχωρημένη ηπατική νόσο και κίρρωση.

Δεν είναι σύμπτωμα που περιμένουμε στην απλή, πρώιμη μορφή λιπώδους ήπατος.

Όταν εμφανίζεται σημαντικό πρήξιμο στην κοιλιά, χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση.

6. Πρήξιμο στα πόδια

Σε πιο προχωρημένα στάδια ηπατικής βλάβης μπορεί να εμφανιστεί οίδημα στα κάτω άκρα.

Τα πόδια και οι αστράγαλοι μπορεί να πρήζονται, ιδιαίτερα προς το τέλος της ημέρας.

Και αυτό όμως δεν είναι ειδικό σύμπτωμα του ήπατος.

Μπορεί να σχετίζεται με καρδιακά, νεφρικά, φλεβικά ή άλλα προβλήματα και χρειάζεται σωστή διερεύνηση.

7. Κιτρίνισμα στα μάτια ή στο δέρμα

Ο ίκτερος, δηλαδή το κιτρίνισμα του λευκού των ματιών και του δέρματος, μπορεί να εμφανιστεί σε πιο σοβαρή ηπατική δυσλειτουργία.

Δεν αποτελεί συνηθισμένο πρώιμο σημάδι απλού λιπώδους ήπατος.

Η εμφάνισή του χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση, επειδή μπορεί να σχετίζεται με σημαντική ηπατική ή χοληφόρο νόσο.

8. Δύσπνοια σε προχωρημένες περιπτώσεις

Η δύσπνοια μπορεί επίσης να εμφανιστεί σε πιο προχωρημένη νόσο, ιδιαίτερα όταν υπάρχει σημαντική κατακράτηση υγρών ή σοβαρή ηπατική βλάβη.

Δεν είναι ένα από τα τυπικά πρώιμα συμπτώματα του λιπώδους ήπατος.

Νέα ή έντονη δύσπνοια πρέπει πάντα να αξιολογείται ιατρικά.

9. Αγγειακά «αστεράκια» στο δέρμα

Σε προχωρημένη ηπατική νόσο μπορεί να εμφανιστούν μικρά αιμοφόρα αγγεία στην επιφάνεια του δέρματος που μοιάζουν με ιστό αράχνης.

Τα λεγόμενα spider angiomas δεν είναι χαρακτηριστικό της απλής στεάτωσης, αλλά μπορεί να εμφανιστούν σε πιο σοβαρή ηπατική νόσο.

Το λάθος που γίνεται συχνά με τα συμπτώματα

Το μεγαλύτερο λάθος είναι να πιστέψει κάποιος ότι μπορεί να καταλάβει από μόνος του αν έχει λιπώδες ήπαρ κοιτάζοντας μια λίστα συμπτωμάτων.

Στην πραγματικότητα, το λιπώδες ήπαρ πολύ συχνά δεν προκαλεί κανένα σύμπτωμα.

Γι’ αυτό η απουσία κούρασης, πόνου ή άλλων ενοχλήσεων δεν αποκλείει την ύπαρξή του.

Ποιοι έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσουν λιπώδες ήπαρ

Ο κίνδυνος αυξάνεται όταν υπάρχουν συγκεκριμένοι μεταβολικοί παράγοντες.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:

• υπέρβαρο ή παχυσαρκία, ιδιαίτερα όταν το λίπος συγκεντρώνεται γύρω από τη μέση,
• διαβήτης τύπου 2,
• αντίσταση στην ινσουλίνη,
• υψηλά τριγλυκερίδια,
• υψηλή χοληστερίνη,
• μεταβολικό σύνδρομο,
• υψηλή αρτηριακή πίεση.

Υπάρχουν επίσης συσχετίσεις με καταστάσεις όπως το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, η υπνική άπνοια και ο υποθυρεοειδισμός.

Μπορεί να έχει λιπώδες ήπαρ και κάποιος που δεν είναι παχύσαρκος;

Ναι.

Αν και το αυξημένο βάρος αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου, δεν είναι απαραίτητη προϋπόθεση.

Η Mayo Clinic επισημαίνει ότι ορισμένοι άνθρωποι μπορούν να εμφανίσουν MASLD ακόμη και χωρίς εμφανείς παράγοντες κινδύνου.

Γι’ αυτό το βάρος από μόνο του δεν αρκεί για να αποκλείσει ή να επιβεβαιώσει την κατάσταση.

Τι σχέση έχει η κοιλιά με το λιπώδες ήπαρ

Το λίπος που συγκεντρώνεται γύρω από τη μέση σχετίζεται ιδιαίτερα με μεταβολικές διαταραχές.

Η κεντρικού τύπου παχυσαρκία συνδέεται με αντίσταση στην ινσουλίνη και αυξημένο κίνδυνο λιπώδους ήπατος.

Για αυτό οι γιατροί δεν εξετάζουν μόνο το συνολικό βάρος, αλλά και την κατανομή του λίπους και τους υπόλοιπους μεταβολικούς δείκτες.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η διάγνωση δεν βασίζεται στα συμπτώματα.

Ο γιατρός μπορεί να αξιολογήσει:

• το ιατρικό ιστορικό,
• το βάρος και τον δείκτη μάζας σώματος,
• εξετάσεις αίματος,
• ηπατικά ένζυμα,
• εξετάσεις απεικόνισης, όπως υπέρηχο,
• ειδικές εξετάσεις για την εκτίμηση πιθανής ίνωσης.

Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί ακόμη και βιοψία ήπατος για να αποσαφηνιστεί η κατάσταση.

Οι τρανσαμινάσες αρκούν;

Όχι απαραίτητα.

Οι εξετάσεις αίματος αποτελούν σημαντικό κομμάτι της αξιολόγησης, αλλά η διάγνωση δεν βασίζεται μόνο σε έναν αριθμό.

Ο γιατρός εξετάζει το συνολικό ιστορικό, τους παράγοντες κινδύνου και, όταν χρειάζεται, απεικονιστικές εξετάσεις.

Ένα «καλό» αποτέλεσμα σε μία μόνο εξέταση δεν αρκεί για να αποκλείσει όλες τις μορφές ηπατικής νόσου.

Μπορεί το λιπώδες ήπαρ να γίνει σοβαρό;

Σε πολλούς ανθρώπους η νόσος παραμένει σχετικά ήπια.

Όμως σε ένα μέρος των ασθενών μπορεί να εξελιχθεί σε MASH, δηλαδή σε κατάσταση όπου εκτός από το λίπος υπάρχει και φλεγμονή και ηπατική βλάβη.

Αυτή η μορφή μπορεί με την πάροδο του χρόνου να οδηγήσει σε ίνωση και, σε ορισμένες περιπτώσεις, σε κίρρωση.

Τι μπορεί να συμβεί σε προχωρημένη κίρρωση

Η κίρρωση σημαίνει ότι φυσιολογικός ηπατικός ιστός έχει αντικατασταθεί σε μεγάλο βαθμό από ουλώδη ιστό.

Σε προχωρημένα στάδια μπορεί να εμφανιστούν επιπλοκές όπως:

• ασκίτης,
• αιμορραγία από κιρσούς του οισοφάγου,
• σύγχυση ή υπνηλία λόγω ηπατικής εγκεφαλοπάθειας,
• ηπατική ανεπάρκεια,
• αυξημένος κίνδυνος καρκίνου του ήπατος.

Αυτές είναι επιπλοκές προχωρημένης ηπατικής νόσου και όχι κάτι που συμβαίνει σε κάθε άνθρωπο με λιπώδες ήπαρ.

Μπορεί να βελτιωθεί;

Σε πολλές περιπτώσεις, ναι.

Η αντιμετώπιση επικεντρώνεται κυρίως στη βελτίωση των μεταβολικών παραγόντων που συνδέονται με τη νόσο.

Σε ανθρώπους που είναι υπέρβαροι ή παχύσαρκοι, η σταδιακή απώλεια βάρους μπορεί να μειώσει το λίπος στο ήπαρ.

Σύμφωνα με το NIDDK, ακόμη και απώλεια περίπου 3% έως 5% του σωματικού βάρους μπορεί να μειώσει το ηπατικό λίπος, ενώ μεγαλύτερη απώλεια μπορεί να χρειάζεται για τη βελτίωση φλεγμονής και ίνωσης.

Η γρήγορη απώλεια βάρους δεν είναι λύση

Η απώλεια βάρους πρέπει να γίνεται σταδιακά και με ασφαλή τρόπο.

Οι πολύ αυστηρές δίαιτες ή η απότομη απώλεια πολλών κιλών δεν αποτελούν σωστή αντιμετώπιση χωρίς ιατρική καθοδήγηση.

Το NIDDK συστήνει σταδιακή απώλεια βάρους μέσα από αλλαγές στη διατροφή, στις μερίδες και στη σωματική δραστηριότητα.

Η άσκηση βοηθά ακόμη και χωρίς μεγάλη απώλεια κιλών

Η σωματική δραστηριότητα έχει σημαντικό ρόλο.

Το NIDDK αναφέρει ότι η άσκηση μπορεί να είναι ωφέλιμη ακόμη και όταν δεν συνοδεύεται από μεγάλη απώλεια βάρους.

Το κατάλληλο πρόγραμμα εξαρτάται από την ηλικία, τη φυσική κατάσταση και τυχόν άλλα προβλήματα υγείας.

Τι ρόλο παίζει η διατροφή

Η διατροφή έχει σημαντικό ρόλο στην αντιμετώπιση του λιπώδους ήπατος και των μεταβολικών παραγόντων που το συνοδεύουν.

Η Mayo Clinic προτείνει διατροφικό πρότυπο πλούσιο σε:

• λαχανικά,
• φρούτα,
• δημητριακά ολικής άλεσης,
• υγιεινά λιπαρά.

Παράλληλα συστήνεται περιορισμός των απλών σακχάρων, των ζαχαρούχων ποτών και των υπερβολικών μερίδων.

Και τι γίνεται με το αλκοόλ;

Το αλκοόλ μπορεί να επιβαρύνει το ήπαρ.

Άτομα που έχουν ήδη διαγνωστεί με λιπώδη νόσο του ήπατος πρέπει να συζητούν με τον γιατρό τους πόσο αλκοόλ, αν καθόλου, είναι ασφαλές για τη δική τους περίπτωση.

Η Mayo Clinic συστήνει περιορισμό του αλκοόλ στο πλαίσιο της φροντίδας του λιπώδους ήπατος.

Μην παίρνετε «αποτοξινωτικά» συμπληρώματα μόνοι σας

Το συκώτι δεν χρειάζεται κάποιο μαγικό «detox» ρόφημα για να καθαρίσει.

Ορισμένα συμπληρώματα και φυτικά σκευάσματα μπορούν μάλιστα να προκαλέσουν βλάβη στο ήπαρ.

Για αυτό οποιοδήποτε συμπλήρωμα πρέπει να συζητείται με γιατρό ή φαρμακοποιό, ιδιαίτερα όταν υπάρχει ήδη ηπατικό πρόβλημα.

Πότε χρειάζεται ιατρικός έλεγχος

Αν υπάρχουν επίμονα συμπτώματα όπως ανεξήγητη κόπωση ή επαναλαμβανόμενη ενόχληση ψηλά δεξιά στην κοιλιά, είναι σωστό να συζητηθούν με γιατρό.

Ακόμη περισσότερο χρειάζεται αξιολόγηση όταν υπάρχουν παράγοντες κινδύνου όπως:

• διαβήτης τύπου 2,
• παχυσαρκία,
• υψηλά τριγλυκερίδια,
• μεταβολικό σύνδρομο.

Ποια συμπτώματα χρειάζονται πιο άμεση αξιολόγηση

Συμπτώματα όπως:

• κιτρίνισμα του δέρματος ή των ματιών,
• σημαντικό πρήξιμο της κοιλιάς,
• έντονο πρήξιμο στα πόδια,
• σύγχυση,
• αιμορραγία από το πεπτικό,
• σοβαρή αδυναμία ή έντονη επιδείνωση της κατάστασης

μπορεί να σχετίζονται με σοβαρή ηπατική νόσο και χρειάζονται γρήγορη ιατρική εκτίμηση.

Το συμπέρασμα

Το λιπώδες ήπαρ είναι πολύ συχνό και πολλές φορές δεν προκαλεί κανένα εμφανές σύμπτωμα.

Όταν υπάρχουν συμπτώματα, μπορεί να εμφανιστούν κούραση, γενική αδιαθεσία ή ενόχληση ψηλά δεξιά στην κοιλιά.

Σημεία όπως έντονη φαγούρα, πρήξιμο, ίκτερος ή άλλες σοβαρές εκδηλώσεις συνδέονται περισσότερο με προχωρημένη ηπατική νόσο και όχι με την απλή πρώιμη στεάτωση.

Το σημαντικό είναι ότι η διάγνωση δεν γίνεται από τα συμπτώματα.

Γίνεται μέσα από ιατρική αξιολόγηση, εξετάσεις αίματος και, όταν χρειάζεται, απεικόνιση ή άλλες εξετάσεις.

Και σε πολλές περιπτώσεις, αλλαγές όπως η σταδιακή απώλεια βάρους, η άσκηση και η καλύτερη ρύθμιση του σακχάρου και των λιπιδίων μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά.

Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ιατρική διάγνωση ή θεραπεία. Αν έχετε επίμονα συμπτώματα ή ανησυχία για την υγεία του ήπατος, απευθυνθείτε σε επαγγελματία υγείας.