ΜΑΥΡΑ ΜΑΝΤΑΤΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ – ΤΙ ΕΡΧΕΤΑΙ –

Μαύρα για της συντάξεις και το ασφαλιστικό σύμφωνα με το Ελεγκτικό Συνέδριο

Το ασφαλιστικό – συνταξιοδοτικό σύστημα στην Ελλάδα ενδέχεται να αντιμετωπίσει «σοβαρό δημσιονομικο κίνδυνο», διαπιστώνει το Ελεγκτικό Συνέδριο. Θηλιά το δημογραφικό. Τι λύσεις προτείνει.

Διαβάζοντας κανείς τις παρατηρήσεις για το ασφαλιστικό, στην πρόσφατη Ετήσια Έκθεση που δημοσίευσε το Ελεγκτικό Συνέδριο, νιώθει σαν το άτακτο ανιψάκι που του τραβάει το αυτί ο αυστηρός θείος.

Αν είναι μισθωτός ή ελεύθερος επαγγελματίας και περιμένει να βγει στη σύνταξη – αν και όποτε – τότε νιώθει σχεδόν καταδικασμένος. Αν επιβεβαιωθούν οι δυσοίωνες προβλέψεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου, ένας σημερινός 40άρης ή 50άρης είναι πολύ πιθανόν ή να μην προλάβει να βγει στη σύνταξη – αφού θα αυξάνεται το όριο ηλικίας συνταξιοδότησης – ή να αναγκαστεί να ζήσει με συντάξεις πείνας.

Εκτός και αν αρχίσει να βάζει από τώρα στην άκρη χρήματα για τα γεράματα, σε ιδιωτικές ασφαλίσεις ή αυξήσει τις ανταποδοτικές εισφορές σε επαγγελματικά ταμεία. Αν όμως ανήκει στα επτά από τα δέκα νοικοκυριά που τα βγάζουν πέρα με αρκετή ή μεγάλη δυσκολία, όπως καταγράφει η Eurostat, μάλλον δεν έχει χρήματα για τον αποταμιευτικό «ασφαλιστικό κουμπαρά».

Ακόμα πιο σκούρα είναι η κατάσταση αν κάποιος χρωστάει στο ασφαλιστικό του ταμείο ως ελεύθερος επαγγελματίας ή επαγγελματίας πληρώνει το κατώτερο όριο των εισφορών γιατί δεν «βγαίνει». Αν πάλι κάποιος δουλεύει με μερική απασχόληση, έχει κενά στα ένσημα, λόγω ανεργίας ή ανασφάλιστης εργασίας, αν πληρώνεται με τον μέσο μισθό των 1000 ευρώ καθαρά, η ελπίδα μιας αξιοπρεπούς σύνταξης σβήνει και ο εφιάλτης της συνταξιοδοτικής φτώχειας πλησιάζει απειλητικά.

Ασφαλιστικό και δημογραφικό
Το Ελεγκτικό Συνέδριο δεν λέει κάτι καινοφανές, αλλά μας υπενθυμίζει οικεία κακά. Όπως τονίζει, το ελληνικό συνταξιοδοτικό σύστημα στηρίζεται σε υπερβολικό βαθμό (περίπου 95%) στον πρώτο πυλώνα, δηλαδή τη δημόσια ασφάλιση. Οι λοιποί δύο πυλώνες (επαγγελματική και ιδιωτική ασφάλιση) αντιστοιχούν σε πολύ μικρό μέρος των συνολικών παροχών (1% και 4%, αντίστοιχα).

Λόγω της ιδιαιτερότητας αυτής, σημειώνει η Έκθεση, «η βιωσιμότητα του συστήματος επηρεάζεται έντονα από τα δημογραφικά δεδομένα, τα οποία κατά τον παρόντα χρόνο είναι δυσμενή και εκτιμάται ότι θα επιδεινωθούν περαιτέρω μελλοντικά, καθώς αναμένεται αύξηση του αριθμού των συνταξιούχων και συρρίκνωση του αριθμού των ασφαλισμένων».

Δημοσιονομικός κίνδυνος για το ασφαλιστικό
Το Ελεγκτικό Συνέδριο χτυπάει καμπανάκι:

«Το ασφαλιστικό σύστημα δύναται να αντιμετωπίσει σοβαρό δημοσιονομικό κίνδυνο, στην περίπτωση που τα δημόσια έσοδα, σε συνδυασμό με τις δεσμεύσεις της Χώρας όσον αφορά την επίτευξη συγκεκριμένων δημοσιονομικών στόχων (για το έλλειμμα, το χρέος, τον ρυθμό αύξησης των πρωτογενών δαπανών κ.λπ.), δεν θα επαρκούν για την απρόσκοπτη καταβολή της υψηλής συμμετοχής του κράτους στη χρηματοδότηση των συντάξεων με τρόπο ώστε να εξασφαλίζεται η επάρκεια των παροχών, λαμβανομένων υπόψη και των λοιπών χρηματοδοτικών αναγκών».

Αυτό που μας λέει εμμέσως είναι ότι εφόσον οι δημόσιες συντάξεις θα γίνονται όλο και πιο γλίσχρες, αρχίστε να πληρώνετε για ιδιωτικές… όσοι μπορείτε κι έχετε.

Οι Προτεινόμενες Λύσεις
Για να μην καταρρεύσει το ασφαλιστικό σύστημα, η έκθεση προσδιορίζει τέσσερις βασικές προκλήσεις, προτείνοντας αντίστοιχες δράσεις:

Πρώτον, την αντιστροφή ή τουλάχιστον την άμβλυνση της αρνητικής δημογραφικής τάσης.

Γνωρίζουμε ωστόσο ότι ακόμα και αν αυξάνονταν από αύριο κιόλας οι γεννήσεις, θα χρειάζονταν δεκαετίες για να υπάρξει αισθητό αντίκτυπο στο ασφαλιστικό.

Για παράδειγμα, στην Αναλογιστική Μελέτη Συνταξιοδοτικού Συστήματος, την οποία παραθέτει το Ελεγκτικό Συνέδριο, υπολογίζεται ότι ο Δείκτης Εξάρτησης Ηλικιωμένων (δηλαδή ο λόγος των ατόμων 65+ προς τα άτομα 20-64 ετών), θα βαίνει συνεχώς αυξανόμενος, τουλάχιστον ως το 2050, πριν αρχίσει σταδιακά να αποκλιμακώνεται. Το 2030 θα έχει σκαρφαλώσει στο 46 (από 39 το 2022), το 2040 στο 60,6 και το 2050 στο 74,4.

Δουλειά ως τα βαθιά γεράματα;
Η δεύτερη πρόκληση εντοπίζεται «στη διαρκή παρακολούθηση των όρων και προϋποθέσεων συνταξιοδότησης ώστε να αποτραπεί η διόγκωση της συνολικής συνταξιοδοτικής δαπάνης».

Θα ανεβαίνει δηλαδή το ηλικιακό όριο συνταξιοδότησης ανάλογα με την αύξηση του προσδόκιμου ζωής – όπως έχει ψηφιστεί με μνημονιακή διάταξη.

Προς το παρόν, με βάση όσα διαρρέουν από την κυβέρνηση, η αύξηση της θνησιμότητας την περίοδο της πανδημίας, μας γλιτώνει προσωρινά από την αύξηση των ηλικιακών ορίων συνταξιοδότησης. Αυτό όμως θα αλλάξει στο άμεσο μέλλον. Διόλου τυχαία προτείνεται η διατήρηση των σημερινών ορίων (στα 67 έτη ή στα 62 με 40 χρόνια δουλειάς), ως το 2027, που είναι και έτος εκλογών. Μετά βλέπουμε.

Ανισορροπίες και οφειλές
Ως τρίτη πρόκληση ορίζεται «η διόρθωση μακροοικονομικών ανισορροπιών προκειμένου να ενισχυθούν τα έσοδα μέσω οικονομικής ανάπτυξης και αύξησης της απασχόλησης».

Σύμφωνα πάντως με την αναλογιστική μελέτη για το συνταξιοδοτικό, ο δείκτης εξάρτησης του ασφαλιστικού συστήματος, δηλαδή η αναλογία ασφαλισμένων-συνταξιούχων, συνεχώς θα επιδεινώνεται. Από 2 προς 1 (δύο ασφαλισμένους προς έναν συνταξιούχο) το 2022, θα μειωθεί στο 1,4 προς 1 το 2050.

Η τέταρτη πρόκληση, σύμφωνα με το Ελεγκτικό Συνέδριο είναι «η αποδοτική διαχείριση των διαρκώς αυξανόμενων ασφαλιστικών οφειλών».

Γνωρίζουμε ότι τα ληξιπρόθεσμα χρέη στον ΕΦΚΑ έχουν διογκωθεί υπερβολικά, προσεγγίζοντας το δυσθεώρητο ποσό των 50 δισ. ευρώ. Από αυτά ένα μεγάλο μέρος (18 δισ. ευρώ) αφορά προσαυξήσεις και τόκους, καθώς πολλοί οι ασφαλισμένοι, ιδίως ελεύθεροι επαγγελματίες, δεν καταφέρουν να ανταποκριθούν στις πληρωμές. Άλλα 10 δισ. θεωρούνται ανεπίδεκτα είσπραξης. Όσο για τις ρυθμίσεις αποπληρωμών με δόσεις, κρίνονται αναποτελεσματικές, αφού σχεδόν η μία στις δύο χάνεται.

Πώς το κράτος δυναμιτίζει το ασφαλιστικό
Το Ελεγκτικό Συνέδριο δε χαρίζεται στις κρατικές αρχές. Βγάζει «κίτρινη κάρτα» στο Δημόσιο, για την πλημμελή του ανταπόκριση στην απόδοση πόρων στο Ασφαλιστικό Κεφάλαιο Αλληλεγγύης Γενεών (Α.Κ.Α.ΓΕ). Όπως υπενθυμίζει, το Α.Κ.Α.ΓΕ. δημιουργήθηκε με σκοπό την προστασία των συντάξεων των μελλοντικών γενεών, ένεκα κυρίως του δημογραφικού.

Καταρχάς διαπιστώνει ότι «το νομοθετικό πλαίσιο για τους πόρους του Α.Κ.Α.ΓΕ. πάσχει από έλλειψη συνοχής και σαφήνειας, που το καθιστά επισφαλές και δυσλειτουργικό».

Επίσης δεν υφίστανται ετήσιοι απολογισμοί και ισολογισμοί του Α.ΚΑ.ΓΕ., εγκεκριμένοι από τα αρμόδια υπουργεία, ούτε διενεργείται τακτικός έλεγχος.

Ως αποτέλεσμα, έχουν συσσωρευθεί μεγάλου ύψους οφειλές, κατά κύριο λόγο, των ασφαλιστικών ταμείων, αλλά και του Δημοσίου, προς το Α.Κ.Α.ΓΕ. Όπως αναφέρεται, το ακριβές ποσό των οφειλών είναι ανέφικτο να προσδιοριστεί επαρκώς με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία. Εκτιμάται, όμως, ότι υπερβαίνει το ένα δισεκατομμύριο ευρώ – ενώ δεν έχει επιδιωχθεί με συστηματικό τρόπο η είσπραξή τους.

ΤΕΛΟΣ Η ΣΥΝΤΑΞΗ ΣΤΑ 62 – ΤΙ ΕΡΧΕΤΑΙ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΣΗΜΕΡΙΝΟΥΣ 55ΑΡΗΔΕΣ –

Τέλος η σύνταξη στα 62 – Σταδιακή αύξηση των ορίων ηλικίας στους σημερινούς 55άρηδες

Οι αλλαγές θα γίνουν με βάση τη μελέτη της Αναλογιστικής Αρχής, η οποία εκπονείται κάθε τρία χρόνια

Οι σημερινοί 55άρηδες θα βρεθούν στο στόχαστρο των – υπό συζήτηση – αλλαγών στα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης.

Στο τέλος του 2026 η ελληνική κυβέρνηση θα κληθεί να αποφασίσει αν και πώς θα αυξηθούν τα γενικά όρια ηλικίας συνταξιοδότησης από 1/1/2027, με βάση τις εξελίξεις στο προσδόκιμο ζωής.

Οι όποιες αλλαγές θα γίνουν, όπως αναφέρουν Τα Νέα, με βάση τη μελέτη της Αναλογιστικής Αρχής, η οποία εκπονείται κάθε τρία χρόνια και θα αποτυπώσει – όπως δείχνουν τα στοιχεία – αύξηση του προσδόκιμου ζωής, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο αύξησης των ορίων.

Πρόσφατη μελέτη της Εθνικής Αναλογιστικής Αρχής δείχνει ότι το 2030 τα νομοθετημένα όρια ηλικίας των 62 και 67 ετών θα αυξηθούν κατά ενάμιση έτος. Το αν αυτή η αύξηση θα είναι προοδευτική από το 2027 έως το 2030 ή θα εφαρμοστεί μονομιάς από 1/1/2027 θα εξαρτηθεί από τον τρόπο σύνδεσης του προσδόκιμου ζωής με τα όρια ηλικίας.

Εάν η αύξηση γίνει σταδιακά, όπως αναφέρουν Τα Νέα, είναι πιθανό να εφαρμοστεί το μοντέλο των αλλαγών που έγιναν την περίοδο 2015-2021, όταν κάθε χρόνο μεταβάλλονταν τα όρια συνταξιοδότησης. Στην περίπτωση αυτή, ασφαλισμένοι που θα κλείσουν το 62ο έτος το 2027 μπορεί να συνταξιοδοτηθούν στα 62,6 έτη, όσοι το 2028 στα 62,9 έτη και όσοι το 2030 στα 63,5 έτη.
Σήμερα τα όρια ηλικίας έχουν «κλειδώσει» σε δύο κατηγορίες:

Στα 62 έτη, με την προϋπόθεση συμπλήρωσης 40 ετών ασφάλισης (12.000 ένσημα).
Στα 67 έτη με τουλάχιστον 15 έτη ασφάλισης (4.500 ένσημα). Πηγές του υπουργείου Εργασίας τονίζουν ότι δεν προβλέπεται άμεση αύξηση, καθώς η Ελλάδα έχει περιθώριο χρόνου σε σχέση με άλλες χώρες, για δύο λόγους:
Μετά την πίεση της τρόικας, από 1/1/2013 τα όρια αυξήθηκαν στα 62 και 67 έτη, περισσότερο από ό,τι θα προέκυπτε με βάση τον νόμο του 2010.
Με τον Νόμο 4336/2015 αυξήθηκαν σε όλα τα ενδιάμεσα όρια.
Ειδικοί στην κοινωνική ασφάλιση υπογραμμίζουν ότι τρεις δημογραφικοί δείκτες θα κρίνουν τις αλλαγές μετά το 2027:

Ο δείκτης εξάρτησης ηλικιωμένων άνω των 65 προς τον οικονομικά ενεργό πληθυσμό, που οδεύει προς το 60% από 39% σήμερα.
Ο δείκτης γήρανσης, καθώς για κάθε 170 ηλικιωμένους αντιστοιχούν 100 νέοι εργάσιμης ηλικίας.
Ο δείκτης γονιμότητας, που βελτιώθηκε οριακά από 1,3 παιδιά το 2018 σε 1,5 το 2022, αλλά παραμένει χαμηλότερος από το 2,1 των ανεπτυγμένων χωρών. Η υπογεννητικότητα είναι το υπ’ αριθμόν ένα πρόβλημα, όπως φαίνεται από το ισοζύγιο γεννήσεων – θανάτων, που παραμένει ελλειμματικό και διπλασιάστηκε σε μια πενταετία, από -33.856 άτομα το 2018 σε -64.706 το 2022.