Συντάξεις: Έχεις ένσημα πριν από το 1993; Δες αν ανήκεις σε όσους μπορούν να βγουν νωρίτερα

Συντάξεις: Το μεγάλο πλεονέκτημα για όσους ασφαλίστηκαν πριν από το 1993 – Ποιοι μπορούν να «κλειδώσουν» ευνοϊκότερα όρια

Ιδιαίτερη σημασία μπορεί να έχει για τη συνταξιοδότηση το αν κάποιος ασφαλίστηκε για πρώτη φορά πριν ή μετά την 1η Ιανουαρίου 1993.

Όσοι είχαν πρώτη ασφάλιση πριν από το 1993 χαρακτηρίζονται «παλαιοί ασφαλισμένοι» και, ανάλογα με τον χρόνο ασφάλισης, την ηλικία, το πρώην Ταμείο και την κατηγορία στην οποία ανήκουν, μπορεί να έχουν πρόσβαση σε παλαιότερες μεταβατικές διατάξεις.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ένα μόνο ένσημο πριν από το 1993 αρκεί από μόνο του για να βγει κάποιος νωρίτερα στη σύνταξη.

Το πραγματικό «κλειδί» είναι αν είχαν συμπληρωθεί οι απαιτούμενες προϋποθέσεις ασφάλισης στα κρίσιμα έτη, κυρίως έως το 2010, το 2011 ή το 2012, και πότε συμπληρώνεται το αντίστοιχο όριο ηλικίας.

Γιατί έχει σημασία η ασφάλιση πριν από το 1993

Η ελληνική ασφαλιστική νομοθεσία χωρίζει σε πολλές περιπτώσεις τους ασφαλισμένους σε δύο μεγάλες κατηγορίες:

• Παλαιούς ασφαλισμένους: όσους είχαν ασφαλιστεί για πρώτη φορά πριν από την 1η Ιανουαρίου 1993.
• Νέους ασφαλισμένους: όσους ασφαλίστηκαν για πρώτη φορά από την 1η Ιανουαρίου 1993 και μετά.

Για τους παλαιούς ασφαλισμένους εξακολουθούν σε ορισμένες περιπτώσεις να έχουν σημασία διατάξεις που είχαν θεσπιστεί πριν από τις μεγάλες αλλαγές στα όρια ηλικίας.

Έτσι, ασφαλισμένοι που είχαν προλάβει να κατοχυρώσουν συγκεκριμένες προϋποθέσεις πριν από τις αλλαγές μπορεί να ακολουθούν μεταβατικά όρια ηλικίας και όχι απαραίτητα τα γενικά όρια που ισχύουν για όλους σήμερα.

Ποια είναι τα γενικά όρια ηλικίας σήμερα

Σύμφωνα με τον e-ΕΦΚΑ, τα γενικά όρια ηλικίας συνταξιοδότησης είναι:

• 62 ετών για πλήρη σύνταξη με τουλάχιστον 40 έτη ή 12.000 ημέρες ασφάλισης.
• 62 ετών για μειωμένη σύνταξη με τουλάχιστον 15 έτη ή 4.500 ημέρες ασφάλισης, εφόσον η μειωμένη σύνταξη προβλέπεται από τις διατάξεις του πρώην Ταμείου και πληρούνται οι πρόσθετες προϋποθέσεις.
• 67 ετών για πλήρη σύνταξη με τουλάχιστον 15 έτη ή 4.500 ημέρες ασφάλισης.

Αυτά είναι τα γενικά όρια. Υπάρχουν όμως ειδικές και μεταβατικές διατάξεις για ασφαλισμένους που είχαν κατοχυρώσει δικαιώματα σε παλαιότερες περιόδους.

Τι σημαίνει «κατοχύρωση» συνταξιοδοτικού δικαιώματος

Η λέξη «κατοχύρωση» προκαλεί συχνά σύγχυση.

Στην πράξη σημαίνει ότι ο ασφαλισμένος έχει συμπληρώσει συγκεκριμένες ασφαλιστικές προϋποθέσεις που προβλέπονταν για μια συγκεκριμένη χρονιά και έτσι μπορεί να ακολουθήσει το αντίστοιχο μεταβατικό καθεστώς.

Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι μπορεί να πάρει αμέσως σύνταξη.

Για την πραγματική θεμελίωση του δικαιώματος πρέπει να συντρέχουν όλες οι νόμιμες προϋποθέσεις, όπως ο απαιτούμενος χρόνος ασφάλισης και το αντίστοιχο όριο ηλικίας.

Γιατί τα έτη 2010, 2011 και 2012 είναι τόσο σημαντικά

Για αρκετές κατηγορίες παλαιών ασφαλισμένων, τα έτη 2010, 2011 και 2012 αποτέλεσαν κρίσιμες χρονιές.

Αν ο απαιτούμενος χρόνος ασφάλισης είχε συμπληρωθεί μέχρι τότε, μπορούσε να κατοχυρωθεί δικαίωμα με παλαιότερες προϋποθέσεις.

Από το 2013 και μετά, για πολλές κατηγορίες τα όρια έγιναν αισθητά αυστηρότερα.

Γι’ αυτό και οι παλαιοί ασφαλισμένοι πρέπει να ελέγχουν προσεκτικά πόσες ημέρες ή έτη ασφάλισης είχαν συγκεντρώσει σε καθεμία από αυτές τις χρονιές.

Οι 10.500 ημέρες ασφάλισης

Μία από τις γνωστότερες παλαιότερες κατηγορίες στο ΙΚΑ αφορά ασφαλισμένους με 10.500 ημέρες ασφάλισης.

Για ορισμένους παλαιούς ασφαλισμένους, η συμπλήρωση αυτού του χρόνου έως τα κρίσιμα έτη μπορούσε να οδηγήσει σε διαφορετικές προϋποθέσεις από τα γενικά σημερινά όρια.

Το ακριβές όριο ηλικίας όμως εξαρτάται από:

• Το έτος κατά το οποίο συμπληρώθηκε ο απαιτούμενος χρόνος.
• Το πότε συμπληρώθηκε το παλαιό προβλεπόμενο όριο ηλικίας.
• Τις μεταβατικές διατάξεις που εφαρμόζονται μετά τον Αύγουστο του 2015.

Δεν υπάρχει ένα ενιαίο όριο ηλικίας για όλους όσοι έχουν 10.500 ένσημα.

Μητέρες ανηλίκων και ειδικές διατάξεις

Ιδιαίτερα σύνθετη είναι η περίπτωση παλαιών ασφαλισμένων μητέρων ανηλίκων.

Στο πρώην ΙΚΑ, για παράδειγμα, υπήρχαν ειδικές προϋποθέσεις όταν συνυπήρχαν:

• Ανηλικότητα παιδιού.
• Συγκεκριμένος αριθμός ημερών ασφάλισης.
• Συμπλήρωση των προϋποθέσεων σε συγκεκριμένο έτος.

Ο e-ΕΦΚΑ αναφέρει για παράδειγμα ότι, για τις σχετικές παλαιές διατάξεις, όταν συνυπήρχαν ανήλικο τέκνο και 5.500 ημέρες ασφάλισης, το έτος στο οποίο πληρούνταν οι προϋποθέσεις καθόριζε τα παλαιά όρια:

• 2010: πλήρης στα 55 και μειωμένη στα 50, πριν την εφαρμογή των μεταβατικών ορίων.
• 2011: πλήρης στα 57 και μειωμένη στα 52.
• 2012: πλήρης στα 60 και μειωμένη στα 55.
• 2013 και μετά: πλήρης στα 67 και μειωμένη στα 62.

Μετά τις αλλαγές του 2015, για όσους δεν είχαν ήδη συμπληρώσει τα παλαιά ηλικιακά όρια εφαρμόστηκαν μεταβατικά όρια ηλικίας.

Γι’ αυτό δύο ασφαλισμένοι με παρόμοιο αριθμό ενσήμων μπορεί τελικά να έχουν διαφορετική ηλικία συνταξιοδότησης.

Δεν αρκεί ένα ένσημο πριν από το 1993

Αυτό είναι το σημαντικότερο σημείο.

Το γεγονός ότι κάποιος έχει μία ημέρα ασφάλισης πριν από την 1η Ιανουαρίου 1993 τον κατατάσσει στους παλαιούς ασφαλισμένους, αλλά δεν του εξασφαλίζει αυτόματα νωρίτερη σύνταξη.

Για να αξιοποιήσει παλαιότερες ευνοϊκές διατάξεις πρέπει να έχει συμπληρώσει και τις υπόλοιπες προϋποθέσεις που απαιτεί η συγκεκριμένη κατηγορία.

Για παράδειγμα μπορεί να απαιτούνται:

• 5.500 ημέρες ασφάλισης.
• 10.500 ημέρες ασφάλισης.
• Ανήλικο παιδί σε συγκεκριμένη χρονιά.
• Χρόνος σε βαρέα και ανθυγιεινά.
• Συγκεκριμένος αριθμός ημερών σε κρίσιμα έτη.
• Συμπλήρωση συγκεκριμένου ηλικιακού ορίου.

Τι συμβαίνει αν οι προϋποθέσεις συμπληρώθηκαν μετά το 2012

Σε αρκετές κατηγορίες, εάν ο απαιτούμενος χρόνος ασφάλισης δεν είχε συμπληρωθεί μέχρι το 2012, ο ασφαλισμένος δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει τις αντίστοιχες παλαιές προϋποθέσεις.

Τότε μπορεί να οδηγηθεί στα γενικά όρια:

• 62 με 40 έτη για πλήρη.
• 62 για μειωμένη όπου αυτή προβλέπεται.
• 67 με τουλάχιστον 15 έτη για πλήρη.

Γι’ αυτό η ημερομηνία συμπλήρωσης του απαιτούμενου χρόνου είναι τόσο σημαντική.

Μπορούν να βοηθήσουν τα πλασματικά έτη;

Σε αρκετές περιπτώσεις ναι.

Η ασφαλιστική νομοθεσία προβλέπει τη δυνατότητα αναγνώρισης πλασματικών χρόνων υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.

Ανάλογα με την περίπτωση μπορεί να αναγνωρίζονται χρόνοι όπως:

• Στρατιωτική θητεία.
• Σπουδές.
• Χρόνος παιδιών, όπου επιτρέπεται από τη συγκεκριμένη διάταξη.
• Χρόνος επιδοτούμενης ανεργίας ή ασθένειας, σύμφωνα με τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις.
• Άλλοι χρόνοι που προβλέπονται από την ασφαλιστική νομοθεσία.

Οι αναγνωρίσεις μπορούν σε ορισμένες περιπτώσεις να χρησιμοποιηθούν για τη συμπλήρωση του απαιτούμενου χρόνου ασφάλισης και τη θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος.

Προσοχή: Δεν μπορούν όλοι να χρησιμοποιήσουν όλους τους πλασματικούς χρόνους

Δεν ισχύει ότι κάθε πλασματικός χρόνος μπορεί να χρησιμοποιηθεί για κάθε κατηγορία σύνταξης.

Για παράδειγμα, ο e-ΕΦΚΑ διευκρινίζει ότι στις παλαιές διατάξεις μητέρων ή χήρων πατέρων ανηλίκων δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ο πλασματικός χρόνος των παιδιών για να συμπληρωθούν οι απαιτούμενες 5.500 ημέρες.

Άρα η αναγνώριση πρέπει να εξετάζεται εξατομικευμένα και όχι να γίνεται «στα τυφλά».

Τι άλλαξε από τον Αύγουστο του 2015

Με τον νόμο 4336/2015 άλλαξαν σταδιακά τα όρια ηλικίας για πολλές κατηγορίες ασφαλισμένων.

Οι αλλαγές δεν ακύρωσαν απαραίτητα όλες τις παλαιότερες κατοχυρώσεις.

Δημιούργησαν όμως μεταβατικά ηλικιακά όρια για όσους είχαν κατοχυρώσει προϋποθέσεις αλλά δεν είχαν ακόμη συμπληρώσει το παλαιό όριο ηλικίας.

Έτσι, ένας ασφαλισμένος μπορεί να είχε κατοχυρώσει δικαίωμα πριν από το 2013, αλλά η τελική ηλικία στην οποία θα πάρει σύνταξη να καθορίζεται από τον μεταβατικό πίνακα του 2015.

Ποιοι πρέπει να ψάξουν ιδιαίτερα τον ασφαλιστικό τους φάκελο

Αξίζει να γίνει αναλυτικός έλεγχος ιδιαίτερα από:

• Ασφαλισμένους με πρώτη ασφάλιση πριν από το 1993.
• Όσους πλησίαζαν τις 10.500 ημέρες μέχρι το 2010, 2011 ή 2012.
• Μητέρες που είχαν ανήλικο παιδί και αρκετές ημέρες ασφάλισης στις κρίσιμες χρονιές.
• Ασφαλισμένους με βαρέα ένσημα.
• Όσους έχουν χρόνο σε περισσότερα από ένα πρώην Ταμεία.
• Όσους μπορούν να αναγνωρίσουν στρατό, σπουδές ή άλλο πλασματικό χρόνο.

Τι γίνεται με τη μειωμένη σύνταξη

Η μειωμένη σύνταξη δεν χορηγείται αυτόματα σε όλους στα 62.

Πρέπει να προβλέπεται από τις καταστατικές διατάξεις του πρώην ασφαλιστικού φορέα και να πληρούνται οι ειδικές χρονικές προϋποθέσεις.

Όταν κάποιος λαμβάνει μειωμένη σύνταξη λόγω ηλικίας, η μείωση εφαρμόζεται στην εθνική σύνταξη.

Σύμφωνα με τον e-ΕΦΚΑ, η μείωση είναι 6% για κάθε έτος που υπολείπεται από το πλήρες όριο ηλικίας, με ανώτατη μείωση 30%.

Το ανταποδοτικό μέρος της σύνταξης δεν μειώνεται με τον ίδιο τρόπο.

Παράδειγμα για να γίνει πιο κατανοητό

Ας υποθέσουμε ότι δύο εργαζόμενοι έχουν σήμερα τον ίδιο περίπου συνολικό χρόνο ασφάλισης.

Ο πρώτος είχε ήδη συγκεντρώσει τις απαιτούμενες ημέρες ασφάλισης σε κρίσιμη χρονιά πριν από το 2013.

Ο δεύτερος συμπλήρωσε τον ίδιο χρόνο αρκετά χρόνια αργότερα.

Είναι πιθανό να μην έχουν το ίδιο όριο ηλικίας συνταξιοδότησης.

Ο πρώτος μπορεί να εμπίπτει σε μεταβατική διάταξη, ενώ ο δεύτερος στα γενικά όρια.

Αυτός είναι και ο λόγος που οι ασφαλισμένοι πριν από το 1993 θεωρούνται σε ορισμένες περιπτώσεις «ευνοημένοι».

Τι πρέπει να ελέγξει ένας ασφαλισμένος

Πριν αποφασίσει πότε μπορεί να υποβάλει αίτηση σύνταξης, πρέπει να γνωρίζει τουλάχιστον:

• Την ημερομηνία πρώτης ασφάλισης.
• Τον συνολικό χρόνο ασφάλισης.
• Τις ημέρες ασφάλισης που είχε μέχρι 31/12/2010.
• Τις ημέρες ασφάλισης που είχε μέχρι 31/12/2011.
• Τις ημέρες ασφάλισης που είχε μέχρι 31/12/2012.
• Εάν υπάρχει χρόνος σε περισσότερα από ένα πρώην Ταμεία.
• Εάν υπάρχουν πλασματικοί χρόνοι που μπορούν να αναγνωριστούν.
• Πότε συμπληρώθηκε ή συμπληρώνεται το απαιτούμενο όριο ηλικίας.

Γιατί χρειάζεται εξατομικευμένος έλεγχος

Οι παλαιές συνταξιοδοτικές διατάξεις είναι σύνθετες.

Μια διαφορά λίγων μηνών στην ηλικία ή μερικών εκατοντάδων ημερών ασφάλισης μπορεί να αλλάξει την κατηγορία στην οποία ανήκει κάποιος.

Γι’ αυτό δεν είναι ασφαλές να βασίζεται κανείς μόνο σε γενικούς πίνακες ή δημοσιεύματα.

Ο ασφαλιστικός φάκελος πρέπει να εξετάζεται με βάση τις πραγματικές ημέρες ασφάλισης και τις ειδικές διατάξεις που ισχύουν για τον συγκεκριμένο ασφαλισμένο.

Το βασικό που πρέπει να θυμούνται όσοι έχουν ένσημα πριν το 1993

Η πρώτη ασφάλιση πριν από την 1η Ιανουαρίου 1993 μπορεί να αποδειχθεί σημαντικό πλεονέκτημα, αλλά δεν αποτελεί από μόνη της «εισιτήριο» για πρόωρη σύνταξη.

Το κρίσιμο είναι εάν ο ασφαλισμένος είχε συμπληρώσει τις κατάλληλες προϋποθέσεις στις χρονιές που επέτρεπαν κατοχύρωση παλαιότερων δικαιωμάτων.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν ο χρόνος ασφάλισης μέχρι το 2010, το 2011 και το 2012, καθώς και οι δυνατότητες αναγνώρισης πλασματικών χρόνων.

Όσοι δεν εμπίπτουν σε ειδική ή μεταβατική διάταξη ακολουθούν τα γενικά όρια ηλικίας που ισχύουν σήμερα.

Το συμπέρασμα

Οι ασφαλισμένοι πριν από το 1993 πράγματι μπορεί να έχουν ευνοϊκότερες επιλογές συνταξιοδότησης, αλλά μόνο όταν πληρούν συγκεκριμένες προϋποθέσεις.

Δεν ισχύει ότι οποιοσδήποτε έχει έστω ένα παλιό ένσημο μπορεί αυτομάτως να αποχωρήσει στα 56, στα 59 ή στα 60.

Για άλλους μπορεί να ισχύσει μεταβατικό όριο, ενώ για άλλους τα γενικά όρια παραμένουν 62 ή 67.

Η διαφορά κρύβεται στις ημερομηνίες, στα ένσημα και στην κατηγορία ασφάλισης.

Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα. Οι προϋποθέσεις συνταξιοδότησης διαφέρουν σημαντικά ανά ασφαλισμένο, πρώην Ταμείο και ασφαλιστικό ιστορικό. Για οριστική εκτίμηση απαιτείται έλεγχος του ατομικού ασφαλιστικού φακέλου και των ισχυουσών διατάξεων του e-ΕΦΚΑ.