Τι κάνουμε τα στέφανα του γάμου μετά από διαζύγιο ή θάνατο – Τι λέει η εκκλησιαστική παράδοση

Τα στέφανα του γάμου είναι από τα αντικείμενα με τη μεγαλύτερη συναισθηματική και συμβολική αξία για ένα ζευγάρι. Μετά το Μυστήριο φυλάσσονται συνήθως στο σπίτι, πολλές φορές για ολόκληρη τη ζωή. Τι γίνεται όμως όταν ο γάμος τελειώσει με διαζύγιο ή όταν φύγει από τη ζωή ένας από τους δύο συζύγους;

Γύρω από αυτό το ερώτημα έχουν δημιουργηθεί εδώ και πολλά χρόνια διάφορα έθιμα και λαϊκές αντιλήψεις.

Άλλοι λένε ότι σε περίπτωση θανάτου πρέπει να τοποθετηθεί το ένα στέφανο στον τάφο του ανθρώπου που έφυγε.

Άλλοι πιστεύουν ότι τα δύο στέφανα πρέπει να παραμείνουν μαζί μέχρι να πεθάνει και ο δεύτερος σύζυγος.

Και στην περίπτωση ενός διαζυγίου αρκετοί δεν γνωρίζουν εάν πρέπει να τα κρατήσουν, να τα πετάξουν ή να τα επιστρέψουν στην Εκκλησία.

Δεν είναι όμως όλα όσα ακούμε γύρω από τα στέφανα κανόνες της Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Τι συμβολίζουν τα στέφανα στον ορθόδοξο γάμο;

Στην Ακολουθία του Γάμου τα στέφανα έχουν ιδιαίτερα έντονο συμβολισμό.

Η ίδια η τελετή είναι γνωστή ως «Στεφάνωμα», ακριβώς επειδή η στέψη του ζευγαριού αποτελεί κεντρικό σημείο της.

Τα στέφανα συνδέονται με την κοινή ζωή που ξεκινά το ζευγάρι, την ευλογία της ένωσής του και τη νέα οικογένεια που δημιουργείται.

Η παράδοση τα έχει επίσης συνδέσει με την εικόνα της βασιλείας: οι δύο άνθρωποι καλούνται να δημιουργήσουν το δικό τους σπίτι και να πορευθούν μαζί μέσα σε αυτό.

Υπάρχει όμως και βαθύτερος πνευματικός συμβολισμός.

Ο γάμος στην ορθόδοξη αντίληψη δεν παρουσιάζεται απλώς ως μια κοινωνική συμφωνία ή μια όμορφη τελετή.

Είναι μια κοινή πορεία ζωής, ευθύνης, προσφοράς και αγάπης.

Γιατί κρατάμε τα στέφανα μετά τον γάμο;

Σήμερα στην Ελλάδα τα περισσότερα ζευγάρια αγοράζουν τα δικά τους στέφανα.

Μετά την τελετή τα τοποθετούν συνήθως σε ειδική στεφανοθήκη και τα κρατούν στο σπίτι.

Σε πολλές οικογένειες η στεφανοθήκη τοποθετείται στην κρεβατοκάμαρα του ζευγαριού.

Η συνήθεια αυτή είναι τόσο διαδεδομένη ώστε αρκετοί θεωρούν αυτονόητο ότι τα στέφανα αποτελούν προσωπικό αντικείμενο του συγκεκριμένου ανδρόγυνου.

Δεν ήταν όμως πάντοτε έτσι.

Σύμφωνα με το Dogma.gr, παλαιότερα υπήρχαν στέφανα που ανήκαν στον ναό και χρησιμοποιούνταν κατά την τέλεση των γάμων των πιστών.

Επομένως η σημερινή συνήθεια, όπου κάθε ζευγάρι αγοράζει και διατηρεί τα δικά του στέφανα, δεν πρέπει να συγχέεται με κάποιο απαράβατο δόγμα της Εκκλησίας.

Υπάρχει ακόμη και «λύση των στεφάνων» μετά τον γάμο

Μια ενδιαφέρουσα παλαιότερη εκκλησιαστική παράδοση, την οποία σήμερα αρκετοί δεν γνωρίζουν, αφορά τη λεγόμενη «λύση των στεφάνων».

Υπάρχει ειδική ευχή που συνδέεται παραδοσιακά με την όγδοη ημέρα μετά την τέλεση του γάμου.

Σε παλαιότερες εποχές το στεφάνωμα και η μετέπειτα λύση των στεφάνων είχαν πιο έντονη θέση στην καθημερινή εκκλησιαστική ζωή.

Αυτό μας θυμίζει κάτι σημαντικό:

η πνευματική σημασία του στεφανώματος δεν εξαρτάται από το αν το ζευγάρι θα κρατήσει για πάντα δύο υλικά στέφανα μέσα σε μια γυάλινη θήκη.

Τι γίνεται όταν πεθάνει ο ένας σύζυγος;

Εδώ εμφανίζεται μία από τις πιο γνωστές λαϊκές παραδόσεις.

Σε αρκετές περιοχές της Ελλάδας έχει επικρατήσει η αντίληψη ότι, όταν πεθάνει ο ένας από τους δύο συζύγους, πρέπει να τοποθετηθεί μαζί του στον τάφο το δικό του στέφανο.

Υπάρχει όμως και δεύτερη εκδοχή.

Σύμφωνα με αυτή, τα στέφανα πρέπει να παραμείνουν μαζί στο σπίτι μέχρι να φύγει από τη ζωή και ο δεύτερος σύζυγος.

Τότε, λέει η συγκεκριμένη παράδοση, τοποθετούνται και τα δύο στον τάφο του δεύτερου.

Είναι εκκλησιαστικός κανόνας να μπαίνει το στέφανο στον τάφο;

Όχι σύμφωνα με την πηγή του αρχικού δημοσιεύματος.

Το Dogma.gr χαρακτηρίζει αυτές τις πρακτικές προλήψεις που έχουν επικρατήσει στον λαό και αναφέρει ότι δεν έχουν σχέση με την ορθόδοξη ζωή.

Αυτό είναι σημαντικό γιατί πολλές φορές ένα έθιμο που περνά από γενιά σε γενιά καταλήγει να θεωρείται υποχρεωτικός θρησκευτικός κανόνας.

Δεν είναι απαραίτητα το ίδιο πράγμα.

Η Ελλάδα έχει εξαιρετικά πλούσια λαϊκή παράδοση γύρω από:

• τον γάμο,
• τη βάπτιση,
• την κηδεία,
• τα μνημόσυνα,
• τα στέφανα,
• τις βέρες.

Πολλά από αυτά τα έθιμα έχουν βαθιά συναισθηματική αξία.

Δεν αποτελούν όμως όλα διδασκαλία ή υποχρεωτική πρακτική της Εκκλησίας.

Άρα τι μπορούμε να κάνουμε τα στέφανα μετά τον θάνατο;

Σύμφωνα με το δημοσίευμα του Dogma.gr, τα στέφανα μπορούν να προσκομιστούν στον ιερό ναό.

Δεν υπάρχει λοιπόν λόγος ένας άνθρωπος να αισθάνεται ότι είναι υποχρεωμένος να τα βάλει στον τάφο επειδή διαφορετικά «θα συμβεί κάτι κακό».

Αυτού του είδους οι φόβοι ανήκουν περισσότερο στον χώρο των λαϊκών προλήψεων.

Αντίστοιχα, εάν για συναισθηματικούς λόγους η οικογένεια επιθυμεί να διατηρήσει τη στεφανοθήκη ως οικογενειακό κειμήλιο, είναι προτιμότερο να ζητήσει καθοδήγηση από τον ιερέα της ενορίας της σχετικά με την πρακτική που ακολουθείται.

Και τι γίνεται σε περίπτωση διαζυγίου;

Το ερώτημα γίνεται ακόμη πιο δύσκολο όταν δεν έχει μεσολαβήσει θάνατος αλλά διαζύγιο.

Η στεφανοθήκη μπορεί τότε να αποτελεί για τους πρώην συζύγους ένα αντικείμενο με πολύ διαφορετική συναισθηματική σημασία.

Κάποιος μπορεί να θέλει να τη διατηρήσει.

Κάποιος άλλος να μη θέλει να τη βλέπει πλέον στο σπίτι.

Δεν χρειάζεται όμως να αντιμετωπιστεί σαν ένα κοινό αντικείμενο που απλώς καταλήγει στα σκουπίδια.

Σύμφωνα με την πρακτική που περιγράφεται από το Dogma.gr, τα στέφανα μπορούν να παραδοθούν σε ιερό ναό.

Για το τι ακριβώς θα γίνει στη συνέχεια είναι ασφαλέστερο να ακολουθηθούν οι οδηγίες της συγκεκριμένης ενορίας ή Μητρόπολης.

Μπορούν να χρησιμοποιηθούν ξανά;

Εδώ υπάρχει μία πληροφορία που εκπλήσσει αρκετό κόσμο.

Το αρχικό δημοσίευμα αναφέρει ότι τα στέφανα μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε άλλον γάμο ή να παραδοθούν στον ναό ώστε να ακολουθηθεί η προβλεπόμενη διαχείρισή τους.

Αυτό συνδέεται και με την παλαιότερη πρακτική κατά την οποία τα στέφανα δεν αποτελούσαν πάντοτε προσωπικό ενθύμιο κάθε ζευγαριού.

Υπήρχαν στέφανα του ναού που χρησιμοποιούνταν κατά την τέλεση γάμων.

Επομένως η ιδέα ότι δύο υλικά στέφανα είναι «δεμένα» για πάντα αποκλειστικά με δύο συγκεκριμένους ανθρώπους είναι περισσότερο συνδεδεμένη με τη νεότερη συνήθεια των προσωπικών στεφάνων.

Τι σημαίνει το «χωνευτήρι» που αναφέρεται στην εκκλησιαστική παράδοση;

Σε σχετικά κείμενα μπορεί να συναντήσει κανείς τη λέξη «χωνευτήρι».

Δεν πρόκειται απλώς για έναν κοινό κάδο απορριμμάτων.

Στους ναούς υπάρχει ειδική μέριμνα για την απόθεση ή διαχείριση αντικειμένων και υπολειμμάτων που συνδέονται με τη λατρευτική ζωή και δεν αντιμετωπίζονται όπως τα κοινά απορρίμματα.

Το Dogma.gr αναφέρει συγκεκριμένα ότι, εφόσον ακολουθηθεί αυτή η οδός για τα στέφανα, προηγείται η καύση τους και στη συνέχεια η τοποθέτησή τους στο χωνευτήρι.

Ακριβώς γι’ αυτό, όποιος επιθυμεί να αποχωριστεί τα στέφανα είναι καλύτερο να τα παραδώσει στον ναό και να αφήσει τον ιερέα να τον καθοδηγήσει.

Τι δεν χρειάζεται να κάνουμε

Από όλα τα παραπάνω προκύπτει ότι δεν υπάρχει λόγος να τρομάζει κάποιος επειδή άκουσε μια οικογενειακή δοξασία.

Δεν χρειάζεται:

• να πιστεύει ότι θα συμβεί κάτι κακό αν τα στέφανα δεν μπουν στον τάφο,
• να θεωρεί υποχρεωτικό ότι πρέπει να χωριστεί το ζευγάρι των στεφάνων μετά τον πρώτο θάνατο,
• να πιστεύει ότι η παρουσία τους στο σπίτι μετά από ένα διαζύγιο φέρνει «κακοτυχία»,
• να ακολουθεί μια λαϊκή πρόληψη επειδή θεωρεί λανθασμένα ότι αποτελεί εντολή της Εκκλησίας.

Άλλο η παράδοση και άλλο η πρόληψη

Αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον κομμάτι της συγκεκριμένης ιστορίας.

Πολλές οικογενειακές συνήθειες έχουν περάσει από τις γιαγιάδες και τους παππούδες στις επόμενες γενιές.

Με τα χρόνια η προέλευσή τους ξεχνιέται.

Και κάποια στιγμή ακούμε:

«Έτσι πρέπει να γίνει, γιατί έτσι λέει η Εκκλησία».

Όμως δεν είναι πάντοτε έτσι.

Η λαϊκή παράδοση και η εκκλησιαστική πράξη έχουν συναντηθεί πολλές φορές στην ελληνική κοινωνία, αλλά δεν ταυτίζονται σε κάθε περίπτωση.

Τι είναι λοιπόν προτιμότερο να κάνει κάποιος;

Εάν υπάρχει διαζύγιο ή έχει φύγει από τη ζωή ο ένας σύζυγος και η οικογένεια δεν γνωρίζει τι να κάνει με τα στέφανα, η πιο απλή λύση είναι να απευθυνθεί στον ιερέα της ενορίας.

Μπορεί να τα προσκομίσει στον ναό και να ζητήσει να ακολουθηθεί η πρακτική που εφαρμόζει η συγκεκριμένη εκκλησιαστική αρχή.

Έτσι αποφεύγονται τόσο οι προλήψεις όσο και η αβεβαιότητα για το πώς πρέπει να αντιμετωπιστεί ένα αντικείμενο που συνδέθηκε με το Μυστήριο του Γάμου.

Το συμπέρασμα

Τα στέφανα έχουν μεγάλη συμβολική και συναισθηματική αξία, αλλά δεν υπάρχει λόγος να συνδέονται με φόβους και προλήψεις.

Η συνήθεια να μπαίνει το ένα στέφανο στον τάφο μετά τον θάνατο του ενός συζύγου ή να περιμένουν και τα δύο μέχρι τον θάνατο του δεύτερου αποτελεί λαϊκή παράδοση και όχι, σύμφωνα με την πηγή, υποχρεωτικό κανόνα της Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Σε περίπτωση θανάτου ή διαζυγίου, το Dogma.gr αναφέρει ότι τα στέφανα μπορούν να προσκομιστούν στον ιερό ναό.

Και επειδή μπορεί να υπάρχουν διαφορετικές τοπικές ποιμαντικές πρακτικές, ο ιερέας της ενορίας ή η αρμόδια Μητρόπολη είναι ο κατάλληλος φορέας για συγκεκριμένη καθοδήγηση.

Πηγή βασικού κειμένου: Dogma.gr. Το άρθρο έχει εμπλουτιστεί με ιστορικές και επεξηγηματικές πληροφορίες για την ορθόδοξη παράδοση του στεφανώματος.